Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΞΕΝΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΤΩΝ Gaston Deschamps OI EKΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 1890

Γράφει ο

Νίκος Ταξιάρχη και Γεωργίας Δαβανέλλος

Η ψηφοφoρία γίνεται στις εκκλησίες. Η είσοδος της Μητρόπολης φρουρείται από στρατιώτες που παλεύουν, με μεγάλο κόπο , με τους περίεργους που σπρώχνουν. Μέσα στο νάρθηκα βρίσκεται το γραφείο της εφορευτικής επιτροπής. Οι ψηφοφόροι παρουσιάζουν τα χαρτιά τους. Μόλις γίνει ο έλεγχος μπορούν να σταθούν μπροστά στις κάλπες, και ομάδες πολιτών που είναι φίλοι του ενός ή του άλλου υποψηφίου επιβλέπουν την διαδικασία της ψηφοφορίας, που είναι πολύ λεπτή και πολύ πολύπλοκη. 
Αυτές οι «κάλπες» καθόλου δεν θυμίζουν τις αρμονικές φόρμες των αρχαίων αγγείων. Είναι τετράγωνα κουτιά, που χωρίζονται σε δυο μέρη, ένα βαμένο μαύρο για το όχι, και ένα άσπρο για το ναι. Κάθε υποψήφιος έχει το κουτί του, στο οποίο είναι γραμμένο το όνομά του, και το στολίζει όσο καλύτερα μπορεί με γιρλάντες και τρόπαια, σύμβολα της μελλοντικής νίκης του.  Ένας σωλήνας είναι προσαρμοσμένος στη σχισμή, έτσι ώστε το χέρι, χωμένο μέχρι τον πήχη να μπορεί να ρίξει δεξιά ή αριστερά, μέσα στο τμήμα των όχι ή των ναι, με μια αδιόρατη κίνηση, το μολυβένιο σφαιρίδιο που αντιπροσωπεύει την ψήφο. Κάθε ψηφοφόρος, εφοδιασμένος μ’ αυτό το πρωτόγονο και αρχαίο ψηφοδέλτιο, περνάει από κάθε κάλπη. 
Οι ελεγκτές είναι δύσπιστοι, οι αγράμματοι παίρνουν άπειρα μέτρα για να αποφύγουν κάθε λάθος, και έτσι απαιτείται πολύ ώρα για να γίνει η ψηφοφορία σύμφωνα με τους κανόνες.
 Προσθέστε και τους δισταγμούς της τελευταίας στιγμής, τον ακατανίκητο πειρασμό για κουβέντα που ο Έλληνας κουβαλάει σε όλες του τις πράξεις. Οι γέροι χωριάτες με τα λευκά μουστάκια και τους κόκκινους σκούφους παρελαύνουν τελετουργικά μπροστά στις κάλπες. Σκύβουν πάνω από τις ετικέτες, συλλαβίζουν με πονηρά βλέμματα τα ονόματα των υποψηφίων, αρπάζουν με ευλάβεια το μολυβένιο σφαιρίδιο, με μυστηριώδες ύφος βάζουν το χέρι τους μέσα στο σωλήνα, πολλαπλασιάζουν τις ψεύτικες κινήσεις δεξιά και αριστερά, για να παιδέψουν τους περίεργους.  
Στο μεταξύ, ένα υπαξιωματικός με μια ενωμοτία επιβάλλει την τάξη, διώχνει τους πιο θορυβώδεις  και καθησυχάζει τους έξαλλους που καταδιώκουν μέχρι το τελευταίο λεπτό τη συνείδηση του ψηφοφόρου.
Ο κ. Τρικούπης κρατήθηκε στην εξουσία για δυο χρόνια, από μια πλειοψηφία που έδειχνε επίμονη και πιστή. Η καθολική ψηφοφορία κουράστηκε από την τόση παρατεταμένη σταθερότητα, στις 20 Οκτωβρίου 1890, εκλέχτηκαν 106  δηλιγιαννικοί, ενώ μόνο 44 τρικουπικοί κατάφεραν να μπουν στη βουλή. Ο Τρικούπης υπέβαλε στο βασιλιά την παραίτηση του ιδίου και των συναδέλφων του και σχηματίστηκε νέο υπουργικό συμβούλιο από τον κ. Θ. Δηλιγιάννη. 
Ο κ. Δηλιγιάννης, που είναι Μωραΐτης στο γένος και στην ψυχή και μιλάει με την ίδια άνεση τη δημοτική της αγοράς και την καθαρεύουσα της Νέας Ελλάδας, προσπάθησε σε κάθε περίπτωση να φανεί πιο Π α λ ι κ ά ρ ι από τον προκάτοχό του. 
Παρ’ όλα αυτά όσο βρισκόταν στα πράγματα, δεν είδαμε τους Κρητικούς λιγότερος παραπονεμένους, τους βούλγαρους επισκόπους της Μακεδονίας λιγότερο θρασείς (1) και τους δημοσιογράφους της Αθήνας λιγότερο θυμωμένους. Επιπλέον η άσκηση της εξουσίας έδειξε καθαρά ότι η πειθαρχία απουσίαζε από το στρατόπεδό του. 
Ο κ. Δηλιγιάννης ήταν σίγουρος, όπως και ο Αγαμέμνων (2), ο βασιλεύς των βασιλέων, αλλά και οι Αχαιοί  ήταν διχασμένοι, και η ισχύς του συγκρουόταν με άλλους «άνακτες ανδρών», λιγότερο άγριους από τον Αίαντα (3) και τον Διομήδη (4) αλλά το ίδιο ορμητικούς και ασυγκράτητους. Τίμησε τον εαυτό του, όταν ζήτησε με ευφράδεια από τη Βουλή να μη συμμετάσχει στο καυτό βούλευμα κατηγορίας (5) του προηγουμένου υπουργικού συμβουλίου, που συντάχθηκε από μια υποκινούμενη επιτροπή. 
Αλλά, και με αυτό ακόμα, άφησε πολλές μνησικακίες ανικανοποίητες. Όσο επρόκειτο για την ανατροπή ενός κοινού αντιπάλου, οι κύριοι Ράλλης, Καραπάνος,Τυπάλδος, Παπαμιχαλόπουλος ακολουθούσαν τον κ. Δηλιγάννη στην κατάκτηση της εξουσίας. 
Μόλις αλώθηκε η Τροία, τσακώθηκαν. Ο κ. Ράλλης αποπειράθηκε να σχηματίσει ένα κόμμα εντελώς δικό του. Ο κ. Καραπάνος εγκατέλειψε το υπουργικό συμβούλιο, βροντώντας τις πόρτες. 
Τελικά, ο βασιλιάς έβαλε τέλος σ’ αυτούς τους ομηρικούς καβγάδες, στερούμενος εκούσια τις υπηρεσίες του Δηλιγιάννη και των φίλων του. 
Ο κ, Δηλιγιάννης είναι ο επίσημος εκπρόσωπος των   Παλικαριών. Εκεί βρίσκεται η αδυναμία του, εκεί και η δύναμή του. Του είναι αδύνατον να πραγματοποιήσει το στ’  αλήθεια πολύ ηρωικό πρόγραμμα του κόμματός του. Το επάγγελμα του Παλικαριού είναι να είναι ήρωας γιός ήρωα. 
Οι γέροι Κλέφτες  και οι ατρόμητοι «μπουρλουτιέρηδες» που πήραν μέρος στον «ιερό αγώνα» έχουν πεθάνει όλοι ή απομένουν ελάχιστοι. Πέρυσι, οι ελληνικές εφημερίδες δημοσίευσαν με κάπως αορίστους όρους τον επικήδειο των «αγωνιστών» Μυκόνιου και Βάρια, που ήταν σύντροφοι του συνταγματάρχη Φαβιέρου (6) και τελευταία λείψανα ενός πεθαμένου παρελθόντος. Οι ορεινοί της Θεσσαλίας, απόγονοι αγρίων βασιλιάδων της Φθιώτιδας, κρέμασαν στους τοίχους τα παλιά τους όπλα, που ήταν φόβος και τρόμος των Τούρκων. 
Οι Κλέφτες  άφησαν το λημέρι, το κρησφύγετο όπου ο αρχηγός και οι άντρες του έψηναν ολόκληρα αρνιά σε φωτιά από κλαριά  και ξηρά φύλλα. … 
Αν είσαι ήρωας στην Ελλάδα, απαλλάσσεται από όλα τα άλλα. Ορκίζεσαι ότι έσωσες την πατρίδα ή ότι θα τη σώσεις. Υπόσχεσαι με κάποια ειλικρίνεια να πεθάνεις γι ‘ αυτήν. Αυτό σου δίνει το δικαίωμα να χαίρεσαι περιμένοντας την απόλαυσή του να μην κάνεις τίποτα. Ο
 Βούλγαρης, ο Κουμουνδούρος ο πρεσβύτερος (7) ήταν πολιτικοί πέρα για πέρα «ηρωικοί». Δεν λύγιζαν κάτω από το βάρος των φακέλων και των εκθέσεων. Ω! πόσο καλά γνώριζαν τον τόπο και πως, όταν άφηναν το διπλωματικό νεκροτομείο των επισήμων σαλονιών, ξαναγίνονταν ο Μωραίτης, το Π α λ ι κ ά ρ ι, φανατικός του ναργιλέ και της ρακής, ανοιχτόκαρδος  και πειραχτήρι, πολύ αξιαγάπητος και πάρα πολύ ενημερωμένος, καλός σύντροφος και πονηρός συνένοχος! Είχαν πάντα πρόχειρο το λόγο που προκαλεί γέλιο, το καφεδάκι και το αστείο πάντα έτοιμο για τον ψηφοφόρο με τη φουστανέλα που ερχόταν από τη Μάνη ή από τα βουνά της Αιτωλίας να δει τον υπουργό του και να του φέρει νέα από το χωριό. Δεν τσιγκουνεύονταν το χρόνο τους να αφιέρωναν πρόθυμα πολλές ώρες  στην κουβεντούλα.  Τα γραφεία άνοιγαν καμιά φορά σε άσχετες ώρες, όταν ο υπάλληλος περνούσε από εκεί και δεν αντιστεκόταν στον πειρασμό να μπεί για να σκοτώσει το χρόνο του.  Ήταν ένα βασίλειο μοναδικό στον κόσμο, ένα κολέγιο σε διακοπές, που η μεγαλοπρεπής ανεμελιά του κορόιδευε τις πτωχεύσεις και περιφρονούσε τα ελλείμματα.

Σημειώσεις. 
1) Ήδη από το 1870 ο Σουλτάνος Αβδούλ  Αζίζ είχε ιδρύσε τη «Βουλγαρική Εξαρχία» (αποκοπή της βουλγαρικής εκκλησίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο ), ύστερα  από επίμονες αιτήσεις βουλγάρων ιερωμένων. Ο Σουλτάνος απέβλεπε στη διαίρεση των ορθοδόξων ώστε να μειωθεί η επιρροή του Πατριαρχείου. οι δε Ρώσοι ευνόησαν τη δημιουργία της Εξαρχίας συνεχίζοντας έτσι τα πανσλαβιστικά τους σχέδια. Ακολούθως η Μακεδονία γέμισε με βουλγάρους ιερείς και επισκόπους, τους λεγόμενους «εξαρχικούς» ή «σχηματικούς», οι οποίοι συχνά με τη βια προσπαθούσαν να προσεταιριστούν τον ελληνικό πληθυσμό, κυρίως της υπαίθρου.
2) Ο περίφημος βασιλεύς των Μυκηνών. Κατά τον Όμηρο ήταν ο αρχηγός των Αχαιών στον Τρωικό πόλεμο. Η παράδοση αναφέρει ότι μόλις επέστρεψε από την Τροία δολοφονήθηκε από τη σύζυγό του Κλυταιμνήστρα και τον εραστή της Αίγισθο.
3) Με το όνομα Αίας είναι γνωστοί δυο ήρωες του Τρωικού πολέμου: ο Αίας ο Οίλεως ή και Λοκρός και ο Αίας ο Τελαμώνιος ή Σαλαμίνιος. Δεν ήταν συγγενείς, είχαν όμως κοινό χαρακτηριστικό το πολεμικό μένος. Ο πρώτος ήταν φοβερός πολεμιστής αλλά αλαζονικός, αθυρόστομος και ασεβής. Γνωστός για το βιασμό της Κασάνδρας, της πιο όμορφης από τις κόρες του Πριάμου. Ο δεύτερος είχε θεική καταγωγή και ξεχώριζε για τα γιγαντιαίο ανάστημά του.  Ικανός πολεμιστής, δεν αναχαιτίζεται από τίποτε, όταν νομίζει ότι πρόκειται να εκτελέσει το καθήκον του.  Γνωστή είναι η αναμέτρησή του με τον Οδυσσέα για την απόκτηση των όπλων του Αχιλλέα.
4) γιός του Τυδέως,έλαβε μέρος στον Τρωικό πόλεμο με 80 πλοία επικεφαλής των Αργείων. Προστατευμένος της θεάς Αθηνάς, επλήγωσε την Αφροδίτη και τον Άρη. Φοβερός πολεμιστής, είχε την τύχη να επιστρέψει σώος από τον πόλεμο και να ζήσει ευτυχισμένος.
5) βούλευμα κατηγορίας- Το Μάρτιο του 1891 η κυβέρνηση Δηλιγιάννη υπέβαλε στη βουλή κατηγορητήριο κατά του Χ. Τρικούπη. Τον κατηγορούσα ότι σύνηψε δάνειο για τη ναυπήγηση τριών θωρηκτών, ενώ είχε δώσει την παραγγελία κατασκευής τους ένα χρόνο νωρίτερα. Ο Χ. Τρικούπης ζήτησε να κριθεί από τη δικαιοσύνη και όχι από τη Βουλή. Ο Δηλιγιάννης υποκρίθηκε ότι ήταν αμέτοχος του κατηγορητηρίου. Τελικά όλη η κατηγορία αποδείχτηκε αστήρικτη. 
6) Φαβιέρος-  Ο βαρώνος Κάρολος Νικόλαος Φαβιέρος (1782- 1855) ήταν γάλλος φιλέλληνας, ο οποίος αφού έλαβε μέρος στους ναπολεόντειους πολέμους, ήρθε στην Ελλάδα το 1823 και βοήθησε στην οργάνωση τακτικού στρατού. Οι Έλληνες τον εκτιμούσαν ιδιαιτέρως και συνήθιζαν νο τον ονομάζουν « Κολονέλο». Δοξάστηκε πολύ όταν διέσπασε τις γραμμές του Κιουταχή με 500 άνδρες και εφοδίασεμε μπαρούτι τους Έλληνες που πολιορκούνταν μέσα στην Ακρόπολη των Αθηνών.  Το 1829 έφυγε από την Ελλάδα ύστερα από προστριβές με τον Καποδίστρια. Η Εθνοσυνέλευση του 1842 τον ανακήρυξε επίτιμο έλληνα πολίτη.
7) Βούλγαρης-Γόνος υδραικής οικογένειας (1802-1877) από νέος είχε αναμειχθεί στα κοινά. Διακρινόταν για τη σύνεση και τον άκαμπτο χαρακτήρα του. Αρχηγός της αντιοθωνικής μερίδας, συνετέλεσε στην έξωση του πρώτου βασιλιά και συμμετείχε στην πρώτη μεταοθωνική κυβέρνηση ως πρόεδρος, με μέλη των Κ. Κανάρη, και τον Μπενιζέλο Ρούφο. Υπήρξε και ο πρώτος πρωθυπουργός του Γεωργίου του Α’. Οι νοθείες και οι αυθαιρεσίες του κατά τις εκλογές του 1874 υπήρξαν περιώνυμες και προκάλεσαν τα λεγόμενα, «στηλιτικά». Ήταν τόση η εναντίον του κατακραυγή, ώστε ο Γεώργιος ο Α’ τον ανάγκασε να παρατηθεί.  

G. Deschamps - «Η Ελλάδα σήμερα», 
οδοιπορικό 1890
- Ο κόσμος του Χ. Τρικούπη -
Μετάφραση: Α. Δαούση
Πρόλογος-Σχόλια: Α. Νικολοπούλου. 
Τροχαλία 1992.