ΔΝΤ: Τα αρνητικά επιτόκια της ΕΚΤ έχουν βοηθήσει αλλά φτάνουν στα όριά τους

Τα αρνητικά επιτόκια καταθέσεων που έχει επιβάλει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχουν βοηθήσει την οικονομία της ευρωζώνης, μειώνοντας το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και δίνοντας ώθηση στη ροή ρευστότητας προς την πραγματική οικονομία.

Ωστόσο, η πολιτική των αρνητικών επιτοκίων στη ζώνη του ευρώ βρίσκονται κοντά στα όριά της καθώς περαιτέρω μείωση θα μεγαλώσει τις προκλήσεις που ήδη αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές τράπεζες.

Αυτό επισημαίνουν αναλυτές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου σε ανάρτησή τους στο επίσημο ιστολόγιο του οργανισμού, στέλνοντας παράλληλα μήνυμα πως εφόσον η ΕΚΤ θέλει να συνεχίσει τη χαλαρή νομισματική πολιτική της θα πρέπει να εστιάσει την προσοχή της στην ποσοτική χαλάρωση – δηλαδή στις αγορές ομολόγων – παρά στα επιτόκια.

Η θεωρία και το πρόβλημα των αρνητικών επιτοκίων

Το καλοκαίρι του 2014, η Ευρωτράπεζα έριξε για πρώτη φορά κάτω από το μηδέν το επιτόκιο καταθέσεων, το οποίο αφορά το πλεόνασμα αποθεμάτων που καταθέτουν σε αυτήν οι εμπορικές τράπεζες της ευρωζώνης. Από τον Μάρτιο του 2016, το επιτόκιο βρίσκεται στο ιστορικό χαμηλό του -0,4%.

Στην πράξη, το αρνητικό επιτόκιο καταθέσεων λειτουργεί ως ένας φόρος στα αποθέματα ρευστού των τραπεζών. Στόχος της ΕΚΤ είναι να εξωθήσει τις τράπεζες αντί να καταθέτουν τα πλεονάσματά τους να τα διοχετεύσουν σε δάνεια προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η τόνωση του δανεισμού αυξάνει την ρευστότητα στην αγορά, ενθαρρύνει τους πολίτες σε κατανάλωση και τις εταιρείες σε επενδύσεις, και εν τέλει δίνει ώθηση στην ανάπτυξη και τον πληθωρισμό.

Στον αντίποδα όμως, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές του ΔΝΤ, τα αρνητικά επιτόκια μίας κεντρικής τράπεζας μπορούν να συμπιέσουν ποικιλοτρόπως το περιθώριο κέρδους των εμπορικών τραπεζών, με αρνητικές συνέπειες για την ευρύτερη οικονομία.

Το πρόβλημα περιπλέκεται από τις ιδιαιτερότητες της ευρωζώνης. Το αρνητικό επιτόκιο πλήττει περισσότερο τράπεζες με μεγάλα αποθέματα και ευρείες καταθετικές βάσεις, όπως της Γερμανίας.

Οι συνέπειες και οι κίνδυνοι

Έως τώρα, οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν κατορθώσει να περιορίσουν τις συνέπειες των αρνητικών επιτοκίων στην κερδοφορία τους, μέσω αύξησης του δανεισμού, μέσω άλλων επενδύσεων ή με τη μείωση της λειτουργικής δαπάνης τους. Παρά ταύτα, υπάρχουν «ξεκάθαρα όρια» στο πόσο αυτές οι λύσεις μπορούν να μετριάσουν τις συνέπειες, προειδοποιεί το ΔΝΤ.

Οι αναλυτές του ΔΝΤ υπογραμμίζουν ότι η ΕΚΤ έχει πλέον «περιορισμένο χώρο» για νέες «σημαντικές» μειώσεις των επιτοκίων χωρίς να βλάψει την κερδοφορία των τραπεζών.

Υπό το καθεστώς αβέβαιων κερδών, τράπεζες που ήδη δεν διαθέτουν ισχυρά κεφαλαιακά αποθέματα μπορεί να συρρικνώσουν τον δανεισμό σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Αυτό ισχύει ειδικά για ιδρύματα που ήδη ταλανίζονται από μεγάλο αριθμό «κόκκινων» δανείων.

Η μείωση του δανεισμού από τις τράπεζες ουσιαστικά θα τορπιλίσει τον ίδιο τον πρωταρχικό στόχο της ΕΚΤ, που είναι να στηρίξει την πραγματική οικονομία.

«Επιπρόσθετες μειώσεις των επιτοκίων μπορεί να αποδυναμώσουν την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής εάν οι ρυθμοί δανεισμού δεν προσαρμοστούν ή εάν οι πελάτες αποσύρουν το ρευστό τους από τις τράπεζες», σημειώνει το ΔΝΤ.

Οι αναλυτές του Ταμείου μάλιστα παροτρύνουν της Ευρωτράπεζα να εστιάσει πλέον την προσοχή της σε αγορές τίτλων, δηλαδή στην ποσοτική χαλάρωση, παρά στα επιτόκιά της, προκειμένου όχι μόνο να τονωθεί η ζήτηση στην οικονομία αλλά και προστατευθεί το περιθώριο κέρδους του τραπεζικού συστήματος.

(ΠΗΓΗ SKAI.GR)