«Η ενημέρωση σε Μετάβαση»-Συνέδριο στο Πάντειο: Η αξιοπιστία δεν κληρονομείται, δεν επιβάλλεται, την δίνει η συνέπεια

Σε μια περίοδο όπου η πληροφορία δεν διακινείται απλώς ταχύτερα αλλά μετασχηματίζεται ριζικά ως προς τη μορφή, την πηγή και την αξιοπιστία της, η δημοσιογραφία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο σύνθετες προκλήσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Η αίθουσα συνταξης δεν είναι πια μόνο χώρος παραγωγής ειδήσεων, αλλά ένα δυναμικό πεδίο όπου η ταχύτητα συγκρούεται με την ανάγκη για επαλήθευση, η τεχνολογία με τη δεοντολογία και η πληθώρα πληροφορίας με την αξιοπιστία. Στο πλαίσιο αυτό, δημοσιογράφοι, θεσμικοί παράγοντες και ειδικοί ανέλυσαν τις νέες συνθήκες στο πάνελ συνεδρίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, με τίτλο: «Επαλήθευση στην Πρώτη Γραμμή: Διασταύρωση Ειδήσεων και Fact-Checking στις Ελληνικές Αίθουσες Σύνταξης» επιχειρώντας να χαρτογραφήσουν το μέλλον της ενημέρωσης.

Κεντρική θέση στη συζήτηση κατείχε η Άρια Αγάτσα, πρόεδρος του Αθηναϊκού Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων, η οποία ανέπτυξε διεξοδικά τον ρόλο του ΑΠΕ-ΜΠΕ ως πυλώνα ποιότητας και αξιοπιστίας. Από την αρχή της τοποθέτησής της έθεσε το πλαίσιο των ραγδαίων αλλαγών: «Η ενημέρωση δεν αλλάζει απλώς μορφή, αλλά αλλάζει όρους ύπαρξης», τόνισε, επισημαίνοντας την εκτίναξη της ταχύτητας, τον πολλαπλασιασμό της πληροφορίας και την ταυτόχρονη «βιομηχανοποίηση» της παραπληροφόρησης.

Η κ. Αγάτσα ανέδειξε τη σύνδεση αυτών των αλλαγών με ευρύτερες εξελίξεις σε γεωπολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, υπογραμμίζοντας ότι το «μεταβαλλόμενο τοπίο» επηρεάζει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα. Σε αυτό το περιβάλλον, το ΑΠΕ-ΜΠΕ, όπως εξήγησε, δεν λειτουργεί απλώς ως μεταδότης ειδήσεων, αλλά ως οργανισμός τεκμηρίωσης: «Δεν ζει μόνο από το τι συνέβη, αλλά από το τι τεκμηριώθηκε και τι μπορεί να επαληθευτεί».

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις έννοιες της ποιότητας, της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας, τις οποίες χαρακτήρισε «διαδοχικούς ελέγχους ευθύνης»: «Η ποιότητα αφορά το πώς παράγεται η είδηση. Η εγκυρότητα αφορά το γιατί ένας φορέας έχει δικαίωμα να μιλά με βαρύτητα. Και η αξιοπιστία αφορά το αν οι πολίτες μπορούν να στηριχθούν επάνω του».

Στο σημείο αυτό στάθηκε ιδιαίτερα στην αξιοπιστία, επισημαίνοντας: «Η αξιοπιστία δεν κληρονομείται. Δεν επιβάλλεται. Τη δίνει η συνέπεια». Και πρόσθεσε ότι η εμπιστοσύνη οικοδομείται μόνο όταν η πληροφορία έχει περάσει από «πειθαρχημένη επαλήθευση και δημοσιογραφική κρίση».

Η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ ανέδειξε επίσης τις δυσκολίες της καθημερινής λειτουργίας ενός newsroom, όπου «η βάρδια δεν μπορεί να περιμένει» και όπου η πληροφορία, η εικόνα και τα δεδομένα συνυπάρχουν σε μια συνεχή ροή. Σε αυτό το πλαίσιο, υπογράμμισε τη σημασία της εκπαίδευσης, της τεχνολογικής αναβάθμισης και της επένδυσης σε εργαλεία επαλήθευσης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία, όπως είπε, ήδη επηρεάζει τον τρόπο παραγωγής και διάδοσης της είδησης. Ωστόσο, έθεσε σαφή όρια:

«Τα συστήματα μπορεί να παράγουν ψευδείς βεβαιότητες και περιεχόμενο που μοιάζει αξιόπιστο χωρίς να είναι. Η τεχνολογία ενισχύει, αλλά δεν υποκαθιστά τη δημοσιογραφική κρίση».

Παράλληλα, παρουσίασε τις βασικές προτεραιότητες για το μέλλον: επένδυση σε εργαλεία επαλήθευσης, ενίσχυση της εκπαίδευσης των δημοσιογράφων, αξιοποίηση των αρχείων, ανάπτυξη συνεργασιών με πανεπιστήμια και ενίσχυση της εξωστρέφειας. Το όραμά της, όπως είπε, είναι ένα ΑΠΕ-ΜΠΕ «σύγχρονο, τεχνολογικά αναβαθμισμένο και οργανωμένο, που παράγει πρωτογενές και ανταγωνιστικό περιεχόμενο».

Κλείνοντας, στάθηκε στον ρόλο του δημόσιου μέσου σε μια δημοκρατία, υπογραμμίζοντας την ευθύνη για διαφάνεια, λογοδοσία και σαφή διάκριση μεταξύ γεγονότος και γνώμης:

«Ένα δημόσιο πρακτορείο οφείλει να δίνει το παράδειγμα με συντακτική πειθαρχία και υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας».

Από την πλευρά της, η Αλεξία Κουλούρη, αναπληρώτρια συντονίστρια και σύμβουλος Ενημέρωσης της ΒΟΥΛΗ TV, εστίασε ιδιαίτερα στο πλεονέκτημα της πρωτογενούς πληροφόρησης που διαθέτει η ΒΟΥΛΗ TV, αναδεικνύοντας τον ρόλο της ως πηγής «αδιαμεσολάβητης ενημέρωσης». Όπως εξήγησε, το κανάλι της Βουλής προσφέρει συνεχή ροή περιεχομένου από τις συνεδριάσεις της Ολομέλειας και των Επιτροπών, επιτρέποντας στους πολίτες να έχουν άμεση εικόνα χωρίς δημοσιογραφική παρέμβαση. «Έχουμε το πρωτογενές ρεπορτάζ, δεν παρεμβαίνουμε», σημείωσε, τονίζοντας ότι αυτή η πρακτική λειτουργεί ως αντίβαρο στην καχυποψία και την παραπληροφόρηση. Παράλληλα, αναφέρθηκε στη σημασία της ισότιμης εκπροσώπησης όλων των πολιτικών δυνάμεων στις ενημερωτικές εκπομπές, αλλά και στην ευθύνη της σωστής αποτύπωσης των γεγονότων, ιδιαίτερα σε περιόδους πολιτικής έντασης, όπου -όπως είπε- «δεν πρέπει να αφήνεται τίποτα να αιωρείται». Τέλος, υπογράμμισε ότι, παρά τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης, οι βασικές αρχές της δημοσιογραφίας παραμένουν σταθερές, επισημαίνοντας χαρακτηριστικά ότι «δεν πάσχουμε από κανόνες, αλλά από την εφαρμογή τους».

Ο Νικήτας Κορωνάκης, δημοσιογράφος-διευθυντής του Mega News, εστίασε με έμφαση στο ζήτημα της αξιοπιστίας ως το κεντρικό στοίχημα της σύγχρονης δημοσιογραφίας, υπογραμμίζοντας ότι αυτή δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην ταχύτητα, αλλά στην ακρίβεια και τη διασταύρωση της πληροφορίας. «Η αξιοπιστία κερδίζεται με την αλήθεια και την ακρίβεια αυτών που λέμε και όχι με την ταχύτητα», σημείωσε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η πίεση του real-time δεν πρέπει να υπερβαίνει τον δημοσιογραφικό έλεγχο. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις βαθιές αλλαγές που έχουν συντελεστεί στις αίθουσες σύνταξης τα τελευταία χρόνια, επισημαίνοντας τη μετάβαση από την παραγωγή πρωτογενούς ρεπορτάζ στην ταχύτερη αναπαραγωγή ειδήσεων, αλλά και την ανάγκη οι νέοι δημοσιογράφοι να αποκτήσουν πρόσθετες δεξιότητες σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται διαρκώς από την τεχνολογία και τα social media.

Ο Ηλία Μπενέκος, αρχισυντάκτης του CNN Greece, περιέγραψε την πίεση της ψηφιακής εποχής μέσα από ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: «Η μεγαλύτερη απειλή είναι τα 30 δευτερόλεπτα ανάμεσα στο "είδα" και στο "ανέβασα"». Όπως εξήγησε, σε αυτό το ελάχιστο χρονικό διάστημα η δημοσιογραφική απόφαση μετατρέπεται από συνειδητή διαδικασία σε αντανακλαστικό, αυξάνοντας τον κίνδυνο λαθών. Παράλληλα, αναφέρθηκε στη μετάβαση από το «τυπωθήτω» που συμβόλιζε την ευθύνη και τον έλεγχο στο «copy-paste» της σύγχρονης ψηφιακής πραγματικότητας.

Ο Δημήτρης Αλεξόπουλος, δημοσιογράφος της ΕΡΤ, αναπληρωματικό μέλος του Πειθαρχικού Συμβουλίου και του Εποπτικού Οργάνου Δεοντολογίας της ΕΣΗΕΑ, έδωσε έμφαση στη δημοσιογραφική δεοντολογία, αναδεικνύοντας μέσα από παραδείγματα την ανάγκη για προσοχή και διασταύρωση. Περιέγραψε περιπτώσεις λανθασμένης μετάδοσης ειδήσεων, όπως ψευδείς αναφορές σε θανάτους δημόσιων προσώπων, επισημαίνοντας ότι τέτοια λάθη πλήττουν σοβαρά την αξιοπιστία. «Προτιμώ να είμαι λίγο πιο αργός αλλά αξιόπιστος», ανέφερε χαρακτηριστικά, συνοψίζοντας τη βασική αρχή της υπεύθυνης ενημέρωσης.

Από την πλευρά του, ο Αλέξανδρος Οικονόμου, διδάκτωρ Νομικής και ειδικός επιστήμονας του ΕΣΡ, προσέγγισε το ζήτημα από θεσμική σκοπιά. Έκανε λόγο για ένα «αδύναμο θεσμικό πλαίσιο», επισημαίνοντας την αποσπασματική νομοθέτηση και την αδυναμία εφαρμογής των κανόνων. Όπως εξήγησε, συχνά θεσπίζονται ρυθμίσεις που δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, ενώ παράλληλα οι μηχανισμοί εποπτείας περιορίζονται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις προκλήσεις που θέτουν οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα social media, επισημαίνοντας ότι η ρύθμισή τους αποτελεί δύσκολο έργο, καθώς πρόκειται για διεθνείς φορείς εκτός άμεσου ελέγχου των εθνικών αρχών. Παρά τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως σημείωσε, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης παραμένει ζητούμενο.

Συνολικά, οι τοποθετήσεις των ομιλητών ανέδειξαν ένα κοινό συμπέρασμα: η δημοσιογραφία βρίσκεται σε μια περίοδο βαθιάς μετάβασης, όπου η τεχνολογία, η ταχύτητα και η πίεση της αγοράς αναδιαμορφώνουν τις συνθήκες λειτουργίας της. Ωστόσο, παρά τις αλλαγές, οι βασικές αρχές παραμένουν αμετάβλητες: Η ανάγκη για επαλήθευση, η προσήλωση στη δεοντολογία και η επιδίωξη της αξιοπιστίας αναδείχθηκαν ως οι θεμελιώδεις άξονες πάνω στους οποίους μπορεί να στηριχθεί η δημοσιογραφία του μέλλοντος.

Το διήμερο συνέδριο «Η ενημέρωση σε μετάβαση» διοργανώθηκε από το Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου.

ΠΗΓΗ ΑΠΕ