Γιατί οι επείγουσες αποδεσμεύσεις πετρελαίου δεν λύνουν την ενεργειακή κρίση

Παγκόσμια αναταραχή στις αγορές προκαλεί το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από όπου περνάει το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.

Η κυκλοφορία προς και από τον Περσικό Κόλπο έχει σχεδόν παγώσει, προκαλώντας απότομη άνοδο στις διεθνείς τιμές του αργού. Το πλοίο μεταφοράς χύδην φορτίου Galaxy Globe και το δεξαμενόπλοιο Luojiashan παραμένουν αγκυροβολημένα στο Μουσκάτ του Ομάν, καθώς το Ιράν έχει ουσιαστικά κλείσει τον κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο, διακόπτοντας σχεδόν πλήρως τη ροή δεξαμενόπλοιων από και προς τον Κόλπο.

Η απότομη διακοπή των θαλάσσιων μεταφορών έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές, με τους επενδυτές να ωθούν τις τιμές του πετρελαίου σε νέα υψηλά. Οι κυβερνήσεις των μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου εξετάζουν πλέον την έκτακτη απελευθέρωση εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα, σε μια προσπάθεια να περιορίσουν την άνοδο.

Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και μια μεγάλη εφάπαξ αποδέσμευση δεν μπορεί να αντισταθμίσει το κενό που δημιουργεί το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Με την παγκόσμια κατανάλωση να αγγίζει τα 100 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, οι ποσότητες που συζητούνται θεωρούνται ανεπαρκείς.

«Δεν είναι μηδενικό, αλλά το αποτέλεσμα θα είναι μάλλον μικρό», σημειώνει ο αναλυτής Ντάνιελ Ρέιμι από το think tank Resources for the Future. «Ακόμη και μια συντονισμένη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων θα έχει περιορισμένο αντίκτυπο στις τιμές».

Το G7 άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να προχωρήσει σε αποδέσμευση αποθεμάτων, χωρίς όμως να δεσμευτεί. Το Brent έκλεισε τη Δευτέρα με άνοδο σχεδόν 7%, στα 98,96 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδο από το 2022.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι τιμές «ανέβηκαν τεχνητά» λόγω της στρατιωτικής επιχείρησης, προσθέτοντας ότι η άνοδος ήταν μικρότερη από ό,τι ανέμενε.

Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, το G7 είχε συντονίσει την απελευθέρωση 240 εκατομμυρίων βαρελιών από τα αποθέματά του, εκ των οποίων 180 εκατομμύρια από τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα. Η επίδραση τότε ήταν περιορισμένη, με το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών να εκτιμά ότι η κίνηση μείωσε τις τιμές της βενζίνης κατά 17 έως 42 σεντς το γαλόνι.

Σήμερα, ο καθοριστικός παράγοντας για την αποκλιμάκωση των τιμών παραμένει το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ. Με το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου να διέρχεται από το στενό, καμία εφάπαξ αποδέσμευση αποθεμάτων δεν μπορεί να καλύψει το κενό ενός παρατεταμένου αποκλεισμού.

Τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα έχουν ήδη μειωθεί από τα 600 εκατομμύρια βαρέλια πριν τον πόλεμο στην Ουκρανία στα 415 εκατομμύρια σήμερα. «Τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις μόνο μία φορά», προειδοποιεί ο Νιλ Άτκινσον. «Αν δεν αναπληρωθούν, όταν τελειώσουν… τελείωσαν».

20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου χάνονται την ημέρα

«Το Στενό του Ορμούζ πρέπει να ανοίξει ξανά», δήλωσε ο οικονομολόγος Σάιμον Τζόνσον του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης και βραβευμένος με το Νόμπελ Οικονομικών του 2024. «20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διέρχονται από εκεί. Δεν υπάρχει πλεονάζουσα χωρητικότητα πουθενά στον κόσμο που να μπορεί να καλύψει αυτό το κενό».

Ποιοι επωφελούνται και ποιοι όχι από τον πόλεμο

Οι εισαγωγείς ενέργειας, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν, η Ιαπωνία, η Ινδία και η Κίνα, θα πληγούν από τις υψηλότερες τιμές, έγραψε ο Shearing σε σχόλιο για το think tank Chatham House του Λονδίνου.

Το Πακιστάν βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα δυσοίωνη θέση. Η χώρα της Νότιας Ασίας εισάγει το 40% της ενέργειάς της και εξαρτάται ιδιαίτερα σε μεγάλο βαθμό από το υγροποιημένο φυσικό αέριο από το Κατάρ, του οποίου οι προμήθειες έχουν διακοπεί λόγω της σύγκρουσης. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας θα πιέσουν τις πακιστανικές οικογένειες και θα βλάψουν την οικονομία τους.

Αλλά οι χώρες που παράγουν πετρέλαιο εκτός της εμπόλεμης ζώνης, Νορβηγία, Ρωσία , Καναδάς, θα επωφεληθούν από τις υψηλές τιμές του πετρελαίου χωρίς τον κίνδυνο επιθέσεων με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Η ενέργεια δεν είναι το μόνο ζήτημα. Έως και το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών λιπασμάτων, διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη διακόψει τις αποστολές λιπασμάτων, αυξάνοντας το κόστος για τους αγρότες και πιθανότατα θα ωθήσει τις τιμές των τροφίμων υψηλότερα.