Οι διαχρονικές παθογένειες ως πολιτικό άλλοθι

Γράφει η Σοφία Η. Προβοπούλου

Το αφήγημα των διαχρονικών παθογενειών το ακούμε συχνά από κυβερνητικά χείλη για να δικαιολογηθούν φαινόμενα κυβερνητικής ανεπάρκειας και διαφθοράς. Το δυστύχημα στα Τέμπη και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα των τελευταίων χρόνων, όπου η δικαιολογία των «διαχρονικών παθογενειών» χρησιμοποιήθηκε εκτενώς για να καλυφθούν προφανείς κυβερνητικές ευθύνες.
«Μοιραία ανθρώπινα λάθη ενώθηκαν με χρόνιες ανεπάρκειες του κράτους» ανέφερε ο Πρωθυπουργός για την τραγωδία στα Τέμπη. 
Όμως, καθώς περνούσε ο καιρός, βγήκαν στην επιφάνεια αποκαλύψεις για το πώς λειτουργούσε ο σιδηρόδρομος.    
Η έλλειψη τηλεδιοίκησης, οι προειδοποιήσεις των εργαζόμενων στον ΟΣΕ που έμειναν στα συρτάρια του υπουργού μεταφορών, τα αποσπάσματα προεκλογικών ομιλιών του πρωθυπουργού (το 2019) που βγήκαν στην επιφάνεια, στα οποία μιλούσε για «εγκαταλελειμμένα δίκτυα», αλλά μετά την τραγωδία στα Τέμπη δεν γνώριζε τίποτα (όπως συνηθίζει), η σύμβαση 717 που δεν ολοκληρώθηκε … και πολλά άλλα μάθαμε. Τότε, καταλάβαμε (τουλάχιστον οι περισσότεροι- θέλω να πιστεύω- πολίτες) ότι οι «χρόνιες παθογένειες» που επικαλέστηκε ο Πρωθυπουργός δεν ήταν παρά ένας τρόπος να αποφύγει τις συγκεκριμένες ευθύνες που έχει η κυβέρνησή του και ο υπουργός του.
Την ίδια τακτική προσπάθησε να ακολουθήσει η κυβέρνηση και στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Γι αυτό, άλλωστε, πρότεινε να γίνει εξεταστική με σκοπό τη διερεύνηση της λειτουργίας και της διαχείρισης του ΟΠΕΚΕΠΕ από την ίδρυσή του το 1998 έως το 2025, με στόχο την εξέταση τυχόν σκανδάλων, διαχρονικών ευθυνών και την εξυγίανση του συστήματος πληρωμών. 
Στην ομιλία του, ο Πρωθυπουργός, στη συνεδρίαση της Βουλής για τη σύσταση της εξεταστικής, τόνισε πως επιλέγεται η σύσταση εξεταστικής για τη λειτουργία του οργανισμού από τη ίδρυσή του έως σήμερα, ώστε να αντιμετωπιστούν οι βαθιά ριζωμένες παθογένειες και οι διακομματικές αστοχίες, ενώ ανέφερε πως ο ΟΠΕΚΕΠΕ ήταν για δεκαετίες μία ανοιχτή πληγή. Επιπλέον, ο Πρόεδρος  της Κυβέρνησης είπε στην ομιλία του πως δεν δίστασε να αναλάβει το βάρος όχι μόνο για τα πεπραγμένα της σημερινής κυβέρνησης αλλά και στο όνομα όσων προηγήθηκαν, λέγοντας «πως δεν θα ξεχάσουμε τι συνέβαινε στη χώρα επί τρεις δεκαετίες», ενώ έκλεισε την ομιλία του τονίζοντας πως ο στόχος είναι να αντιμετωπιστεί μία χρόνια πάθηση της δημόσιας ζωής… μία αλυσίδα μεταδοτικής επιδημίας». 
Βέβαια, οι αγροτικές επιδοτήσεις που έγιναν βορά στα χέρια ορισμένων ανέντιμων αγροτών και για τα οποία γίνεται έλεγχος από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αφορά τα κονδύλια που δόθηκαν μεταξύ των ετών 2017 με 2023, ενώ υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις εμπλοκής υπουργών της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Η Ευρωπαία Εισαγγελέας είπε αυτολεξεί στη συνέντευξη τύπου που έδωσε κατά την επίσκεψή της στη χώρα μας: «Εγκληματίες με την υποβοήθηση δημοσίων λειτουργών και υψηλά ιστάμενων έκλεβαν ευρωπαϊκά χρήματα».
Αφού, λοιπόν, η έρευνα αφορά τις επιδοτήσεις των ετών 2017 έως 2023, γιατί έγινε εξεταστική για τη λειτουργία του ΟΠΕΚΕΠΕ από το 1998 και δεν έγινε αποκλειστικά για το διάστημα που αφορά το σκάνδαλο; 
Η εξεταστική, λοιπόν, που προτάθηκε από τη Νέα Δημοκρατία και πραγματοποιήθηκε στη Βουλή αναπαράγει το αφήγημα της κυβέρνησης περί διαχρονικών παθογενειών. Μάλιστα, ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, σε συνέντευξή του μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου, ισχυρίστηκε πως «το ζήτημα του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι απλώς διαχρονικό, είναι διακομματικό, είναι κοινωνικό».
Σε όσα ανέφερε ο Πρωθυπουργός αξίζει να γίνουν οι εξής παρατηρήσεις. 
Πρώτον, πρώτη φορά έρχεται στη Βουλή δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η οποία αναφέρεται σε εγκληματική οργάνωση, η οποία λειτουργεί κάθετα, χρησιμοποιεί τον οργανισμό για να βγάλει λεφτά και έχει πολιτική κάλυψη.
Δεύτερον, για πρώτη φορά το 78% των πανευρωπαϊκών προστίμων το παίρνει η Ελλάδα. Δηλαδή, 500 εκατομμύρια Ευρωπαίοι θα πληρώσουν περίπου 110 εκατομμύρια και 11 εκατομμύρια Έλληνες θα πληρώσουν 415 εκατομμύρια.
Τρίτον, η δημοσιονομική διόρθωση που επιβλήθηκε στην Ελλάδα φτάνει μέχρι και 10%, σύμφωνα με την εκτελεστική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπ’ αριθμόν 2025/1147. Το ποσοστό της δημοσιονομικής διόρθωσης φανερώνει πως το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αφορά απλώς διοικητικές αστοχίες (που συνήθως φτάνουν μέχρι 2% δημοσιονομική διόρθωση), αλλά σοβαρότατες παρατυπίες και παραβάσεις των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επομένως, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αποτελεί παθογένεια. Είναι ένα σκάνδαλο που έλαβε χώρα χρονικά, στο μεγαλύτερο βαθμό του, επί κυβερνήσεως Νέας Δημοκρατίας. Μάλιστα, αυτό επιβεβαιώνουν οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών με τις νέες δικογραφίες που ήρθαν στη Βουλή, με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζητά την άρση ασυλίας 11 βουλευτών και 2 υπουργών, οι οποίοι όλοι προέρχονται από την κυβερνώσα παράταξη. Πότε είδαμε ξανά στην Ελλάδα ένα τόσο σοβαρό σκάνδαλο διασπάθισης κοινοτικών κονδυλίων, στο οποίο εμπλέκονται τόσα πολιτικά πρόσωπα από την παράταξη με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία;
Όσον αφορά τον «διακομματικό» χαρακτήρα του σκανδάλου, η δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αναφέρεται σε αγροτικές επιδοτήσεις από το 2017 (επί ΣΥΡΙΖΑ δηλαδή), ενώ οι δημοσιονομικές διορθώσεις του 10% αφορούν τα έτη 2018, 2019 και 2020. Φαίνεται, λοιπόν, ότι υπήρχαν σοβαρές ατασθαλίες στον οργανισμό από το 2017.
Σε κάθε περίπτωση, είναι κοινός τόπος πως το σκάνδαλο δεν είναι διαχρονικό. 
Μάλιστα, το ίδιο αφήγημα, των διαχρονικών παθογενειών, αναπαράχθηκε και στο πόρισμα της Νέας Δημοκρατίας μετά το πέρας της εξεταστικής επιτροπής που διεξήχθη στη Βουλή. Με λίγα λόγια, το πόρισμα επεσήμανε πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ποινικής ευθύνης των υπουργών στον χειρισμό της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ, τα προβλήματα που εντοπίστηκαν στον οργανισμό δεν είναι συγκυριακά αλλά διαχρονικά και διακομματικά και τόνισε πως υπάρχουν ευθύνες του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ για τη λειτουργία του οργανισμού.
Πώς γίνεται, τώρα, η κυβέρνηση, η οποία κατά τη θητεία της έλαβε χώρα το μεγαλύτερο μέρος του σκανδάλου, να μην έχει ευθύνη; Πώς γίνεται να έχει ευθύνη το ΠΑΣΟΚ, το οποίο κατά τα έτη 2017 έως 2023 δεν ήταν στην εξουσία;
Όσον αφορά το κοινωνικό σκέλος στο οποίο αναφέρθηκε ο πρωθυπουργός, προφανώς και η διαφθορά είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που υπήρχε πάντα. Αλλά το ζητούμενο στην πολιτική είναι πώς θα βρούμε εκείνους τους μηχανισμούς που θα αποτρέψουν αυτά τα φαινόμενα. Για παράδειγμα, μέσα στον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν έπρεπε να υπάρχουν μηχανισμοί ελέγχου της αντιστοιχίας μεταξύ δηλώσεων των βοσκοτόπων και των επιδομάτων που δίνονταν;
Και φυσικά, όταν αποκαλύπτεται ένα σκάνδαλο και θέλουμε να τιμωρήσουμε τους υπεύθυνους, δεν αποδίδουμε το σκάνδαλο στο κοινωνικό και διαχρονικό φαινόμενο της διαφθοράς για να περάσουμε επικοινωνιακά στον κόσμο το μήνυμα ότι αυτά πάντα συνέβαιναν και επί άλλων κυβερνήσεων, σε μία προσπάθεια απαλλαγής και διάχυσης των ευθυνών.
Ένα ακόμη πολύ πρόσφατο παράδειγμα αφορά στη διακοπή των πτήσεων στο «Ελευθέριος Βενιζέλος» στις αρχές του χρόνου, λόγω βλάβης στα συστήματα ραδιοεπικοινωνιών της εναέριας κυκλοφορίας.
Αφού αποκαταστάθηκε η λειτουργία, ο Αναπληρωτής Υπουργός Μεταφορών, ρωτήθηκε σε συνέντευξη για το πρόβλημα στα συστήματα και απάντησε τα εξής: «Τα συστήματα είναι απαρχαιωμένα. Αυτά παραλάβαμε. Έπρεπε να έχουν αντικατασταθεί εδώ και δεκαετίες». 
Κάθε πολίτης που ακούει αυτές τις κουβέντες δια στόματος υπουργού της κυβέρνησης έχει τις εξής απορίες: 
Αφού τα συστήματα είναι απαρχαιωμένα (σύμφωνα πάντα με τα λεγόμενα του αναπληρωτή υπουργού), γιατί 7 ολόκληρα χρόνια που βρίσκεται στην εξουσία η Νέα Δημοκρατία δεν τα αντικατέστησε με πιο σύγχρονα; Ακόμα και να δεχτούμε ότι έπρεπε να αλλαχθούν εδώ και δεκαετίες (δεν ξέρω αν ισχύει αυτό), η κυβέρνηση γιατί δεν τα άλλαξε σε σύντομο χρονικό διάστημα, αφότου ανέλαβε την εξουσία το 2019 και φτάσαμε να διακόπτονται οι πτήσεις λόγω βλάβης το 2026; Πάλι οι προηγούμενοι ευθύνονται που δεν τα άλλαξαν; 7 χρόνια στην εξουσία η Νέα Δημοκρατία και φταίνε ακόμα οι προηγούμενοι;
Οι δικαιολογίες των διαχρονικών παθογενειών, του κλασικού «παραλάβαμε χάος», του «φταίνε οι προηγούμενοι» και των γνωστών φράσεων «αυτά συμβαίνουν» και «όλοι έχουν φάει» χρησιμοποιούνται ξεκάθαρα για να απαλλαχθούν οι πραγματικοί υπεύθυνοι των ευθυνών τους και να καλλιεργήσουν στους πολίτες την αντίληψη ότι η διαφθορά και η ανευθυνότητα αποτελούν απλώς μέρος της «κανονικότητας».
Αφού φταίνε όλοι, δεν φταίει στο τέλος κανείς συγκεκριμένα. Άρα, από τις διαχρονικές παθογένειες φτάνουμε αμέσως στην ατιμωρησία.
Οι άνθρωποι που διεκδικούν να αναλάβουν τα ηνία της χώρας ισχυρίζονται ότι θα κυβερνήσουν τον τόπο καλύτερα από τους προηγούμενους. Διατείνονται ότι είναι ικανοί και έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη διακυβέρνησης της χώρας.
Όταν ένας πολιτικός αναλαμβάνει την εξουσία, αναλαμβάνει και την ευθύνη.
Όταν ένας πολιτικός αναλαμβάνει ένα υπουργείο, αναλαμβάνει και τις ευθύνες που απορρέουν από αυτό ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΣ ΤΙ ΕΠΡΑΞΑΝ ΟΙ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ.
Οι προηγούμενοι μπορεί να ήταν ανίκανοι, να αδρανούσαν, να έκριναν εσφαλμένα, οι επόμενοι που διεκδίκησαν την ψήφο του ελληνικού λαού και την κέρδισαν παρουσιάστηκαν ως οι ικανοί που θα επιλύσουν προβλήματα και γι αυτό είναι υπεύθυνοι να αναλάβουν εκείνες τις πολιτικές που θα δώσουν λύσεις.
Αν περάσουν κάποια χρόνια διακυβέρνησης και δεν έχουν αλλαχθεί κάποια πράγματα, σημαίνει ότι οι «ικανοί» αδράνησαν και έχουν ευθύνη. Δεν έχουν ευθύνη οι προηγούμενοι. 
Το αφήγημα, λοιπόν, των «διαχρονικών παθογενειών», που χρησιμοποιείται επικοινωνιακά ως η πιο βολική δικαιολογία, πρέπει να σταματήσει και οι πολιτικοί να μάθουν να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους. Προφανώς, και όταν γίνεται ανάληψη εξουσίας από διαφορετικούς πολιτικούς, οι τελευταίοι δεν τα βρίσκουν όλα καλώς καμωμένα. Είναι, όμως, υποχρεωμένοι να τα αλλάξουν. Διαφορετικά, υπέχουν οι ίδιοι ακέραιη και αυτοτελή ευθύνη. Δεν είναι δυνατόν για την ανικανότητα και την ανευθυνότητα να φταίνε οι προηγούμενοι. Δεν είναι δυνατόν το αφήγημα των διαχρονικών παθογενειών να χρησιμοποιείται ως πολιτικό άλλοθι. 
Και αυτό δεν ισχύει μόνο για τη σημερινή κυβέρνηση αλλά για κάθε κυβέρνηση και κάθε πολιτικό που του αναθέτει ο λαός αυτές τις θέσεις ευθύνης.