ΤΡΕΙΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΙ, ΕΝΑΣ ΚΟΙΝΟΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟΣ

Γράφει ο 
Γιώργος Καρανάσιος 
gkaranasios24@gmail.com 

Υπάρχουν τρεις μορφές της ελληνικής ιστορίας που, παρά τη χρονική απόσταση που τις χωρίζει, παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες ως προς τη διαδρομή και τη μοίρα τους.

Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Ο Άρης Βελουχιώτης.

Και οι τρεις σήκωσαν τα όπλα σε περιόδους ξένης κυριαρχίας. Και οι τρεις αναδείχθηκαν σε ηγετικές μορφές μέσα από τον αγώνα. Και οι τρεις βρέθηκαν αντιμέτωποι όχι μόνο με τον κατακτητή, αλλά και με ισχυρά πολιτικά, οικονομικά και τοπικά συμφέροντα της εποχής τους.

Γιατί ο αντίπαλός τους δεν ήταν μόνο ο Τούρκος, ο Ιταλός ή ο Γερμανός κατακτητής. Ήταν συχνά και εκείνο το τμήμα της εξουσίας που φοβόταν την επιρροή που αποκτούσαν στους απλούς ανθρώπους.

Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος κατηγορήθηκε ως προδότης και φιλοτουρκικός.    Απομονώθηκε πολιτικά, αφορίστηκε, φυλακίστηκε στην Ακρόπολη και τελικά δολοφονήθηκε το 1825 από πρώην συμπολεμιστές του, σε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της Επανάστασης.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης γνώρισε την καταδίωξη πολύ πριν από το 1821. Η οικογένειά του υπέστη διώξεις και απώλειες κατά τις εκστρατείες εξόντωσης των κλεφτών στον Μοριά και μετά με τη δολοφονία του γιού του. Μετά την Απελευθέρωση, ο άνθρωπος που ταύτισε το όνομά του με τη σωτηρία της Επανάστασης κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία, καταδικάστηκε σε θάνατο και φυλακίστηκε στο Παλαμήδι.

Ο Άρης Βελουχιώτης, πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ και εμβληματική μορφή της Εθνικής Αντίστασης, γνώρισε επίσης την αποκήρυξη, την απομόνωση και την καταδίωξη. 

Μετά την Απελευθέρωση βρέθηκε αντιμέτωπος όχι μόνο με τους πολιτικούς του αντιπάλους αλλά και με σοβαρές διαφωνίες στο ίδιο του το στρατόπεδο. Ο θάνατός του το 1945 σφράγισε μία από τις πιο δραματικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Άλλες εποχές. Διαφορετικές συνθήκες. Οι μηχανισμοί παραμένουν ίδιοι. 

Για τον Ανδρούτσο γράφτηκαν κατηγορίες περί προδοσίας. Για τον Κολοκοτρώνη περί επικινδυνότητας και αυθαιρεσίας. Για τον Άρη περί ληστείας, τυχοδιωκτισμού και εγκληματικής δράσης.

Η μέθοδος μοιάζει διαχρονική: πρώτα η συκοφαντία, έπειτα η απομόνωση, στη συνέχεια η εξόντωση, πολιτική ή φυσική. Και όταν περάσουν τα χρόνια, η προσπάθεια να σβηστεί η μνήμη.

Ωστόσο η Ιστορία έχει τον δικό της τρόπο να αποδίδει κρίσεις.

Σήμερα ελάχιστοι γνωρίζουν τα ονόματα όσων υπέγραψαν τη φυλάκιση του Κολοκοτρώνη. Ελάχιστοι θυμούνται εκείνους που οργάνωσαν τη δολοφονία του Ανδρούτσου. Ελάχιστοι θυμούνται όσους πανηγύρισαν τον θάνατο του Άρη Βελουχιώτη.

Αντίθετα, τα ονόματα των τριών αυτών μορφών εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις, αντιπαραθέσεις, θαυμασμό αλλά και έντονη αμφισβήτηση.

Ίσως γιατί δεν πολεμούν ποτέ τους ασήμαντους. Δεν φοβούνται ποτέ όσους δεν επηρεάζουν τις εξελίξεις. Και δεν συκοφαντούν ποτέ εκείνους που δεν άφησαν αποτύπωμα στην ιστορία.

Ο Ανδρούτσος, ο Κολοκοτρώνης και ο Άρης εξακολουθούν να ενοχλούν επειδή συμβολίζουν κάτι διαχρονικό: τον άνθρωπο που, σε κρίσιμες στιγμές της ιστορίας, αποκτά μεγαλύτερη απήχηση στον λαό από εκείνη που διαθέτουν οι εκάστοτε φορείς της εξουσίας.

Και γι’ αυτό, δύο αιώνες μετά τον Ανδρούτσο και τον Κολοκοτρώνη και ογδόντα χρόνια μετά τον Άρη Βελουχιώτη, τα ονόματά τους εξακολουθούν να προκαλούν πάθος, θαυμασμό, αντιπαράθεση και μνήμη.

Υ.Γ. Οι εμφύλιες συγκρούσεις του 1823–1825 τραυμάτισαν την Επανάσταση όσο και οι στρατιές του κατακτητή. Τα αγγλικά δάνεια, οι φατριασμοί και η δίψα για εξουσία όπλισαν ελληνικά χέρια εναντίον Ελλήνων. Ο Καραϊσκάκης σύρθηκε σε στημένη δίκη ως προδότης (τον κήρυξε «επίβουλο της πατρίδος και προδότη»), όπου στο τέλος και αυτόν τον τελείωσαν, ο Κολοκοτρώνης φυλακίστηκε και η Επανάσταση παραλίγο να χαθεί.

Έναν αιώνα αργότερα, μετά την Εθνική Αντίσταση, η χώρα γνώρισε ξανά τον ίδιο διχασμό. Και πάλι οι ξένες παρεμβάσεις, με πρωταγωνιστικό ρόλο της Βρετανίας, βάρυναν καθοριστικά στις εξελίξεις που οδήγησαν στον Εμφύλιο. Άλλες εποχές, ίδιο αποτέλεσμα: ο Έλληνας να στρέφεται εναντίον του Έλληνα, την ώρα που οι ξένοι καθόριζαν τις τύχες της χώρας.

Η Ιστορία δείχνει ότι οι μεγαλύτερες πληγές του Ελληνισμού δεν προήλθαν από τον εξωτερικό εχθρό, αλλά από τη διχόνοια που ακολούθησε τις μεγάλες εθνικές προσπάθειες. Δυστυχώς, κάποιοι εξακολουθούν και σήμερα να ζουν πολιτικά και ιδεολογικά από αυτή τη διαίρεση, να τρέφονται από τη διχόνοια και να αναζητούν αφορμές για να χωρίζουν τους Έλληνες σε στρατόπεδα, αντί να διδάσκονται από τα λάθη του παρελθόντος.