Καύσιμα: Από το διεθνές πετρέλαιο στην ελληνική αντλία

Η πορεία των διεθνών τιμών του πετρελαίου αποτελεί τον βασικό παράγοντα που καθορίζει το κόστος των καυσίμων, όμως η τελική τιμή που βλέπει ο καταναλωτής στην αντλία δεν εξαρτάται μόνο από το Brent. Από τη διεθνή τιμή του αργού μέχρι το πρατήριο μεσολαβούν τα διυλιστήρια, οι διεθνείς τιμές των πετρελαϊκών προϊόντων, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες, οι φόροι και οι επιβαρύνσεις, αλλά και το περιθώριο στην αλυσίδα διακίνησης.

Το τελευταίο διάστημα η νέα άνοδος του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές έχει μεταφερθεί σταδιακά και στην ελληνική αγορά. Το Brent έχει βρεθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις ανησυχίες για την ασφάλεια του εφοδιασμού να ενισχύουν τη μεταβλητότητα. Η διεθνής αγορά αντιδρά στις προσδοκίες για την προσφορά και τη ζήτηση, στις γεωπολιτικές εξελίξεις, αλλά και στις διαδρομές μεταφοράς του πετρελαίου.

Σημαντικό ρόλο παίζει και το γεγονός ότι η Ελλάδα εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών της αναγκών. Όταν αυξάνεται η διεθνής τιμή του αργού και παράλληλα ανεβαίνουν οι διεθνείς τιμές των καυσίμων, η πίεση περνά με χρονική υστέρηση στα διυλιστήρια και στη συνέχεια στην αντλία.

Η τιμή στην αντλία στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η μέση τιμή της αμόλυβδης έχει πλέον κινηθεί πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο, ενώ σε αρκετές περιοχές και ιδιαίτερα σε νησιωτικές και τουριστικές περιοχές οι τιμές είναι υψηλότερες. Το diesel κινείται επίσης πάνω από τα 2 ευρώ σε σημαντικό τμήμα της αγοράς, γεγονός που επιβαρύνει ιδιαίτερα τις μεταφορές και, μέσω του κόστους μετακίνησης και διανομής, μπορεί να επηρεάσει ευρύτερα τις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων, η εξέλιξη των τιμών παρακολουθείται καθημερινά και ανά νομό, καθώς οι διαφορές μεταξύ περιοχών είναι σημαντικές.

Η τελική τιμή δεν αποτελεί, επομένως, απλή αντανάκλαση της τιμής του Brent. Στην αντλία ενσωματώνονται ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ, ενώ προηγουμένως έχουν διαμορφωθεί η τιμή του προϊόντος στα διυλιστήρια, τα κόστη μεταφοράς και διανομής και τα περιθώρια των επιμέρους κρίκων της αγοράς.

Αυτό εξηγεί και γιατί μια υποχώρηση του Brent δεν σημαίνει αυτόματα και αντίστοιχη, άμεση πτώση στην αντλία. Αντίστοιχα, μια απότομη άνοδος στις διεθνείς τιμές μπορεί να μεταφερθεί σταδιακά στην εγχώρια αγορά.

Τα μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση

Απέναντι στις αυξήσεις, η κυβέρνηση έχει χρησιμοποιήσει μέχρι σήμερα κυρίως εργαλεία επιδότησης και συμφωνίες με την αγορά. Για το πετρέλαιο κίνησης διατηρήθηκε και τον Σεπτέμβριο επιδότηση 10 λεπτών ανά λίτρο, με στόχο να περιοριστεί η επιβάρυνση των μεταφορών και των επαγγελματιών.

Παράλληλα, τον Ιούλιο είχε υπάρξει συμφωνία της κυβέρνησης με τα δύο ελληνικά διυλιστήρια για μείωση της τιμής κατά 10 λεπτά το λίτρο στη βενζίνη και 5 λεπτά στο diesel, ως προσωρινή παρέμβαση για την αντιμετώπιση της τότε διεθνούς πίεσης.

Με την επανεμφάνιση των υψηλών διεθνών τιμών, η κυβέρνηση εξετάζει νέα μέτρα για τη συγκράτηση του κόστους. Στο τραπέζι έχουν βρεθεί παρεμβάσεις στο πετρέλαιο θέρμανσης, επιδοτήσεις στην αντλία και ενδεχόμενη παράταση ή προσαρμογή των υφιστάμενων μέτρων.

Παράλληλα, η συζήτηση έχει μεταφερθεί και στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης. Η μείωσή του θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την τελική τιμή, όμως συνεπάγεται δημοσιονομικό κόστος και υπόκειται στο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.

Το πετρέλαιο θέρμανσης στο επίκεντρο

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά πλέον το πετρέλαιο θέρμανσης, καθώς η έναρξη της περιόδου διάθεσής του συμπίπτει με υψηλές διεθνείς τιμές. Η κυβέρνηση εξετάζει παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την τελική τιμή για τα νοικοκυριά, ενώ το ακριβές μείγμα μέτρων βρίσκεται υπό διαμόρφωση.

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία στη Βόρεια Ελλάδα και στις ορεινές και ακριτικές περιοχές, όπου η κατανάλωση πετρελαίου θέρμανσης είναι αυξημένη και η ενεργειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών μεγαλύτερη.

Το μεγάλο ζητούμενο για την αγορά είναι πλέον η διάρκεια της διεθνούς αναταραχής. Εάν οι τιμές του Brent παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, η πίεση θα συνεχίσει να μεταφέρεται στην ελληνική αγορά. Αντίθετα, μια σταθερή αποκλιμάκωση στις διεθνείς τιμές θα μπορούσε να δημιουργήσει περιθώριο για χαμηλότερες τιμές στην αντλία, με την ταχύτητα της μεταφοράς να εξαρτάται από ολόκληρη την αλυσίδα από το διυλιστήριο μέχρι το πρατήριο.

Έτσι, η τελική τιμή που πληρώνει ο οδηγός αποτελεί αποτέλεσμα μιας αλυσίδας παραγόντων: διεθνής τιμή πετρελαίου, τιμές διύλισης, ισοτιμία ευρώ–δολαρίου, φόροι, κόστος διακίνησης και περιθώρια αγοράς. Και ακριβώς σε αυτή την αλυσίδα παρεμβαίνει η κυβέρνηση, με στόχο να περιορίσει —μέσω επιδοτήσεων, συμφωνιών ή φορολογικών μέτρων— το μέρος της επιβάρυνσης που φτάνει τελικά στον καταναλωτή.