Φθιωτική τοπική Ιστορία: ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΥΖΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΘΗΛΗ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ του κ. Δημητρίου Θ. Νάτσιου, Φιλόλόγου-Λαμία (ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ)

Η ορυζοκαλλιέργεια στη γειτονική Ανθήλη ως γεωργικό γεγονός και ως πρωτότυπη αγροτική καλλιέργεια στην κοιλάδα του Σπερχειού ποταμού, ενός ειδικού προϊόντος, που ήταν άγνωστο  ως τότε, δηλαδή του ρυζιού, προσείλκυσε γρήγορα το ενδιαφέρον απλών ερευνητών και ειδικών επιστημόνων.
Έτσι, πρώτη η γνωστή συγγραφέας των «Ψάθινων καπέλων», Μαργαρίτα Λυμπεράκη (1919-2001) έγραψε, όπως θα δούμε πιο κάτω, το βιβλιαράκι: «Η γιορτή του Ρυζιού», Αθήνα 1951.
Δεύτερος ο γνωστός Ανθηλιώτης εκπαιδευτικός-δάσκαλος, ο οποίος χρόνια τώρα, ζει και δημιουργεί στη Λάρισσα, κ. Κώστας Αθαν. Ζησόπουλος συνέγραψε και η Κοινότητα της Ανθήλης εξέδωσε το βιβλίο με τίτλο: «Ανθήλη Φθιώτιδος (ιστορική-κοινωνιολογική-λαογραφική μελέτη), «Έκδοσις Κοινότητος Ανθήλης, Αθήνα 1972», σελίδες 110. Του βιβλίου εκείνου πολλές σελίδες αναφέρονται στην ορυζοκαλλιέργεια και μάλιστα των πρώτων χρόνων και γι΄αυτό παρουσιάζεται ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Τρίτος ο καλός μου φίλος καθηγητής στην Ανωτάτη Γεωπονική Αθηνών, Λεωνίδας Π. Λουλούδης, μακαρίτης τώρα, συνέγραψε ως γεωπόνος πολυσέλιδο επιστημονικό βιβλίο για την ορυζοκαλλιέργεια στην Ανθήλη Φθιώτιδος και ας σημειωθεί ότι το ογκώδες εκείνο βιβλίο ήταν η διδακτορική του διατριβή. (Ακολουθεί εκτενέστερη αναφορά στα εν λόγω βιβλία).

Λυμπεράκη Μαργαρίτας: 
«Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΡΥΖΙΟΥ», 
Αθήναι 1951, Σελίδες: 50, σχήμα μικρό, 0,14 Χ 0,21

Είναι μικρό, ολιγοσέλιδο βιβλίο, που έγραψε η γνωστή απ΄τα πολλά βιβλία της Μαργαρίτα Λυμπεράκη (1919-2001). Έχει διαλογική μορφή και πολύ πλούσια εικονογράφηση. Είναι ένας διάλογος ανάμεσα σε δύο αδελφάκια, μαθητές στο Δημοτικό Σχολείο της Ανθήλης με παιδική αφέλεια, αλλά με πολύ βαθύ νόημα από τη συγγραφέα. Οι σκηνές ξετυλίγονται στο σπίτι, στην πλατεία του χωριού και περισσότερο σε μια άγονη τότε γη, γύρω από το χωριό τους, η οποία δεν μπορούσε να αποδώσει καρπούς, διότι το έδαφος ήταν ποτισμένο με θαλασσινό νερό. Ήταν έδαφος αλμυρό, στο οποίο δε φύτρωναν ούτε χορτάρια. Αυτό βασάνιζε τους γονείς τους, διότι όχι μόνο δεν είχε μεγάλη σοδειά, αλλά τα μικρά παιδάκια σ΄ενάν σκληρό έδαφος δεν μπορούσαν να χτίσουν πύργο για να παίξουν.
Κάτι έπρεπε να γίνει. Τότε, εμφανίζονται στο χωριό, όχι Ανθηλιώτες, αλλά ξένοι άνθρωποι και μερικοί Έλληνες. Με δικές τους ενέργειες ήρθε στο χωριό νερό, το έδαφος μαλάκωσε και γλύκανε, στο οποίο έσπειραν άλλο σπόρο, όχι βαμβάκι και σιτάρι, αλλά ρύζι. Τα χωράφια, τώρα, απέδιδαν μεγάλη σοδειά. Το γεγονός χαροποίησε όλους, ακόμη και το γέρο-Τάσο, τον γκρινιάρη. Το γεγονός τούτο γιορτάσθηκε. Ήταν η γιορτή του Ρυζιού. Η Ανθήλη άλλαξε, το άγονο έδαφος έγινε γόνιμο και τα μικρά παιδάκια, ώριμοι πια, έχουν, όπως όλοι οι Ανθηλιώτες, γόνιμη γη. Είναι καλλιεργητές διαφορετικοί. Στο χωριό υπάρχει η Ορυζοκαλλιέργεια. Η, άλλοτε, «λυπητερή πεδιάδα» τώρα έγινε «χρυσή θάλασσα», όπως λέει η Λυμπεράκη, δηλαδή η άγονη παλιότερα γη της Ανθήλης, τώρα είναι «χρυσή» και παράγει το ρύζι. Στο τέλος του βιβλίου αναγράφονται τα εξής:
«ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΑΥΤΟ
ΜΟΙΡΑΖΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΡΣΑΛ
ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΣ ΛΥΜΠΕΡΑΚΗ
ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1951
ΕΚΤΥΠΩΣΙΣ: Μ. ΠΕΧΛΙΒΑΝΙΔΗ ΚΑΙ ΣΙΑΣ
ΑΘΗΝΑΙ»

Ζησοπούλου Αθ. Κωνσταντίνου: 
«Ανθήλη Φθιώτιδος 
(ιστορική, κοινωνιολογική, λαογραφική μελέτη)». 
Έκδοσις Κοινότητος Ανθήλης. Αθήναι  1972, σ.σ. 112

Ο εκπαιδευτικός κ. Κώστας Αθ. Ζησόπουλος, όπως είδαμε πιο πάνω, συνέγραψε και η Κοινότητα Ανθήλης εξέδωσε στα 1972 την αξιόλογη μελέτη για την Ανθήλη Φθιώτιδος, (σ.σ. μέλος της κριτικής Επιτροπής για έγκριση του βιβλίου ήταν και η ταπεινότητα μου μαζί με τον καλό μου φίλο, Γραμματέα της κοινότητας (τότε) κ. Θεόδωρον Μπονιάκον).
Αφού παραλείψω να πω ότι ο συγγραφέας αναφέρεται εκτενώς στην ιστορία του χωριού (χαρακτήρας και θέση του οικισμού της Ανθήλης, ιστορική επισκόπηση, οι τσιφλικούχοι Τσάληδες, η εικόνα του οικισμού στη δεκαετία του 1970, η σύνθεση του πληθυσμού, ο ψυχικός δεσμός των κατοίκων του χωριού, κ.ά.), αφού λοιπόν παραλειφθούν αυτά, σημειώνεται εδώ ότι πολλές σελίδες (37-61) αναφέρονται στο θέμα της ορυζοκαλλιέργειας.
Δύο κεφάλαια του βιβλίου το 7ο με τίτλο: «Οικονομική Ζωή» και το 8ο «Νέαι συνθήκαι». Στα δύο αυτά κεφάλαια, μιλάει για το ιστορικό της ορυζοκαλλιέργειας, όπου παραθέτει πολλά ιστορικά στοιχεία για τα «πρώτα βήματα» της νέας αυτής καλλιέργειας στην Ανθήλη, για τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίον καλλιεργείται το προϊόν και για τις επιπτώσεις, που είχε στην απασχόληση των κατοίκων, τη βελτίωση των όρων ζωής και την οικονομική ανύψωση αυτών. Ο συγγραφέας έχει άμεση αντίληψη των πραγμάτων. Μιλάει με θαυμαστή λεπτομέρεια για τις «φάσεις» της καλλιέργειας, τις πολλές δυσκολίες, που είχε η καλλιέργεια, (σπορά, βοτάνισμα, θερισμός, αλωνισμός), κλπ. Ακόμη μιλάει και για τις νέες συνθήκες που επικράτησαν στην καλλιέργεια με την πάροδο του χρόνου.
Το αξιόλογο εκείνο βιβλίο «διανθίζεται» και με σπάνιες φωτογραφίες, κυρίως ομαδικές, όπου εικονίζονται πρόσωπα του χωριού, που μετέχουν ενεργά στην ορυζοκαλλιέργεια, οι οποίες φωτογραφίες είναι οι καλύτερες λέξεις περιγραφής του τρόπου της ορυζοκαλλιέργειας. Αν δεν τα κατέγραφε και αν δεν τα απεικόνιζε αυτά ο συγγραφέας, λίγα θα γνώριζαν οι νεώτεροι για την ορυζοκαλλιέργεια στην Ανθήλη. Η σύγχρονη τεχνολογία βοηθάει στην αντιγραφή των φωτογραφιών και τη δημιουργία συλλογής φωτογραφικού υλικού για τον τρόπο καλλιέργειας και της συλλογής του προϊόντος. Μπορεί να δημιουργηθεί μια πλούσια φωτογραφική συλλογή, λαμβάνοντας τις φωτογραφίες από το βιβλίο.

Λουλούδη Π. Λεωνίδα: 
«Γεωργικός εκσυγχρονισμός και μετασχηματισμός 
των αγροτικών δομών: 
(Η περίπτωση της Κοινότητας Ανθήλης)». 
Διδακτορική Διατριβή. 
Υποβλήθηκε στο Γεωργικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. 
Αθήνα 1990. σ.σ. 424 (Παράρτημα-Χάρτες)

Το βιβλίο του Λεωνίδα Π. Λουλούδη είναι μια μελέτη, γραμμένη από έναν ειδικό επιστήμονα-γεωπόνο, η οποία αποτελείται από πέντε εκτενέστατα κεφάλαια.
Στο πρώτο κεφάλαιο μιλάει για την έννοια του εκσυγχρονισμού και τον τρόπο παραγωγής στον αγροτικό τομέα, χρησιμοποιώντας ειδικούς επιστημονικούς όρους και ειδικό λεξιλόγιο για να κυριολεκτεί. Τονίζει, ιδιαίτερα, από ποιους παράγοντες επηρεάζεται ο εκσυγχρονισμός στον τομέα της γεωργικής παραγωγής, αλλά μιλάει και για τον κοινωνικό μετασχηματισμό ως αποτέλεσμα του πιο πάνω εκσυγχρονισμού. Έπειτα από τη γενική αυτή θεώρηση εξειδικεύει το θέμα του και μιλάει συγκεκριμένα για τον πληθυσμό και την απασχόληση των κατοίκων της Ανθήλης-Φθιώτιδας, χωρίς να παραλείπει να μιλάει για ολόκληρο το Νομό Φθιώτιδας αναφερόμενος στον πληθυσμό και την απασχόληση των κατοίκων αυτού στα αμέσως μετεπαναστατικά χρόνια, καταχωρίζει μάλιστα και συγκριτικούς πίνακες στο βιβλίο του. Αυτά στο δεύτερο κεφάλαιο.
Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται λόγος για το φυσικό περιβάλλον της Ανθήλης, και τη διαμόρφωση των αγροτικών δομών τόσο σ΄αυτήν, όσο και στην ευρύτερη περιοχή της κοιλάδας του Σπερχειού ποταμού. Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται εκτενέστερη αναφορά σ΄ολόκληρη τη διαδικασία της ορυζοκαλλιέργειας στην Ανθήλη, τόσο ως απόπειρα των ανθρώπων, ξένων και Ελλήνων, αλλά και ως καλλιέργεια ενός ειδικού και νέου προϊόντος (Αμερικανική και Ελληνική προσπάθεια). Εκεί γίνεται ειδική αναφορά στα είδη και τις παραλλαγές του ρυζιού που καλλιεργήθηκε στην περιοχή και την απόδοση που είχε το κάθε στρέμμα. Η αναφορά στα θετικά αποτελέσματα (οικονομική ανύψωση της περιοχής), που είχε η καλλιέργεια του ειδικού προϊόντος, είναι ιδιαίτερα αισθητή. 
Στο τέταρτο κεφάλαιο ο συγγραφέας αναφέρεται στη διαφοροποίηση της γεωργικής οικογενειακής εκμετάλλευσης. Τονίζει, κυρίως τη σταδιακή εγκατάλειψη άλλων οικογενειακών εκμεταλλεύσεων και τη στροφή προς τη μονοκαλλιέργεια. 
Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο γίνεται λόγος για τις τρεις αγροτικές δομές, που υπήρξαν στην Ανθήλη. Πρώτη ήταν η μεγάλη ιδιοκτησία (τσιφλίκια) των Τσάληδων, δεύτερη η μεταβολή που σημειώθηκε και πέρασε η περιοχή απ΄τη μεγάλη στη μικρή ιδιοκτησία και τρίτη η σύγχρονη, που τερματίζεται ένα εκσυγχρονιστικό σύστημα με τον κρατικό παρεμβατισμό.
Στο βιβλίο υπάρχουν παραπομπές για τεκμηρίωση, πίνακες και χάρτες.


Άλλα βιβλία: Ακόμη, για το ίδιο αντικείμενο έχουν γραφεί οι μελέτες τις οποίες δεν είδα. Μιλάει γι΄αυτές ο Λεωνίδας Λελούδης στο βιβλίο του, για το οποίο έγινε λόγος πιο πάνω. Η πρώτη είναι κάποιου Π. Φινέ με τίτλο: «Η ορυζοκαλλιέργεια στην Ανθήλη-Φθιώτιδος και ειδικώτερα οι προοπτικές καλλιέργειας». Είναι πτυχιακή μελέτη που υποβλήθηκε στην Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή Αθηνών το 1992 και μια ακόμη μελέτη για το ίδιο θέμα, κάποιου Χρήστου Δ. Αναγνωστόπουλου με τίτλο: «Η Όρυζα»
Τέλος, ο Καραγεωργίου, ο Χρήστος, στο βιβλίο του για τα «Τσιφλίκια στη Φθιώτιδα» μιλάει για την Ανθήλη.

Δ.Θ.Ν.