ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ: ΟΙ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ο τάφος του Λεωνίδα

Γράφει ο Νίκος Ταξιάρχη και Γεωργίας Δαβανέλλος.

«…του θεάτρου δε απαντίκρυ Παυσανίου του Πλαταιάσιν ηγησαμένου μνήμα εστί, έτερον Λεωνίδου – και λόγους κατά έτος έκαστον επ’ αυτοίς λέγουσι  και τιθέσιν αγώνα , εν ω πλην Σπαρτιατών άλλω γε ουκ εστίν αγωνίζεσθαι  -τα (δε) οστά του Λεωνίδου τεσσαράκοντα έτεσιν ύστερον ανελαβομένου εκ Θερμοπυλών του Παυσανίου, κείται δε και στήλη πατρόθεν τα ονόματα έχουσα οι προς Μήδους τον εν Θερμοπύλαις αγώνα υπέμειναν…»
                                              ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ 
ΛΑΚΩΝΙΚΑ  ΧΙV
    
Στα τέλη του καλοκαιριού-αρχές φθινοπώρου του 480 π.Χ. έγινε η περίφημη Μάχη των Θερμοπυλών, που σφράγισε με το μεγαλείο της θυσίας του Λεωνίδα και των Τριακοσίων Σπαρτιατών την παγκόσμια ιστορία.
Σαράντα χρόνια μετά (σύμφωνα με τον περιηγητή Παυσανία) τα λείψανα του Λεωνίδα στάλθηκαν από τις Θερμοπύλες στη Σπάρτη για ταφή. Προς τιμήν του Λεωνίδα οι Σπαρτιάτες ανήγειραν ναό, το «Λεωνιδαίον» και τέλεσαν ετήσια γιορτή τα «Λεωνίδαια».
Το χειμώνα του 1834, η πρώτη ανασκαφική έρευνα σε μνημεία της Σπάρτης γίνεται από τον L.ROSS στο γνωστό επιβλητικά μνημείο, που η τοπική παράδοση είχε ταυτίσει με τον «Τάφο του Λεωνίδα» (Λεωνιδαίον). Στα 1875, επισκέφθηκε τη Σπάρτη ο Ερρίκος Σλήμαν, ο οποίος στο ημερολόγιό του κάνει λιτή αναφορά στον λεγόμενο «Τάφο του Λεωνίδου»   
Στα νεότερα χρόνια, με βάση την περιγραφή του Παυσανία  (2ος μ.Χ. αιώνας) αλλά και σύμφωνα με τα νεότερα αρχαιολογικά ευρήματα πλησίον του μνημείου, υιοθετήθηκε η ταύτισή του με το «Λεωνιδαίον». Κατά τον 19ο αιώνα , ο «Τάφος του Λεωνίδα» μαζί με άλλα μνημεία λεηλατείται από τους νέους Σπαρτιάτες, οι οποίοι συλλέγουν έτοιμο και καλής ποιότητας οικοδομικό υλικό για την ανέγερση των σπιτιών τους. Ό, τι σώθηκε κι έχει απομείνει οφείλεται στη δυναμική επέμβαση, το 1875, του τότε βοηθού του Αρχαιολογικού Γραφείου της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και μετέπειτα Εφόρου Αρχαιοτήτων Παναγιώτη Σταματάκη.
Μεταξύ του «Τάφου του Λεωνίδα» και του Θεάτρου της Ακρόπολης ο Παπαχατζής τοποθετεί την Αγορά της Αρχαίας Σπάρτης, αν αυτό είναι σωστό, τότε ο «Τάφος του Λεωνίδα» είναι το μοναδικό μνημείο της Αρχαίας Αγοράς της Σπάρτης, το οποίο σώζεται. Πρόκειται για ναόσχημο ταφικό μνημείο με τετραγωνισμένους πωρόλιθους μεγάλων διαστάσεων, χωρίς συνδετική ύλη ή συνδέσμους, που εντυπωσιάζει με την κατασκεή του και προκαλεί παράλληλα δέος, αφού είναι συνδεμένο με το όνομα του μεγάλου βασιλιά της Σπάρτης, του Λεωνίδα.
Η Αρχαία Σπάρτη είχε κατηγορηθεί ότι δεν άφηνε πίσω της κανένα μνημείο πολιτισμού σε αντίθεση με την Αθήνα. Αυτό όμως αποτελεί μια ιστορική παραπλάνηση και συκοφαντία. Ο περιηγητής Παυσανίας, πέντε ολόκληρους αιώνας μετά την περίοδο ακμής της Σπάρτης, καταγράφει, μόνο στην εντός των τειχών περιοχή της πόλεως 63 ναούς, ιερά και τεμένη, 20 ηρώα, 22 τάφους σημαντικών ανδρών, 24  αγάλματα θεών και ανδριάντες ηρώων, 2 στοές, την Αγορά με τα κτήριά της, πλήθος πλατειών και δημοσίων χώρων κ.λ.π.
Απ’ αυτά η αρχαιολογική σκαπάνη πολύ λίγα έχει φέρει στο φως και ακόμα λιγότερα έχουν ταυτιστεί με τις αναφορές του Παυσανία. Το ανασκαφικό έργο στην περιοχή είναι φτωχότατο κι αυτό αποτελεί μεγάλη πρόκληση για κάθε αρμόδιο, ώστε να προχωρήσει δυναμικά και με αποφασιστικότητα σ΄ όλες εκείνες τις απαραίτητες ενέργειες που θα ανοίξουν το δρόμο για για ευρύ ανασκαφικό έργο, το οποίο σίγουρα θα αποκαλύψει πολλά και εντυπωσιακά ευρήματα, αντάξια της ιστορίας  της Αρχαίας Σπάρτης και του ονόματός της στον παγκόσμιο χώρο.
Μέσα στο μνημειακό πλούτο που έχει ανασκαφεί έως σήμερα, ο Τάφος του Λεωνίδα αποτελεί ένα κορυφαίο μνημείο, το οποίο όμως παραμένει παραμελημένο και υποβαθμισμένο ως προς τις δυνατότητες ανάδειξης, προβολής και αξιοποίησής του. Λογικά, στο σημείο αυτό, θα έπρεπε καθημερινά να συρρέουν και να συνωστίζονται επισκέπτες από την Ελλάδα κι όλον τον κόσμο για να δουν και να προσκυνήσουν τον Τάφο του Βασιλιά, που συγκλόνισε και συγκλονίζει ανά τους αιώνες τις καρδιές των ανθρώπων όλης της γης. Κι όμως το μνημείο παραμένει άγνωστο στο ευρύ τουριστικό κοινό, έξω από τους τουριστικούς οδηγούς (ή το πολύ-πολύ στα ψιλά τους), χωρίς συστηματική κι οργανωμένη προβολή, χωρίς καθοδηγητικές πινακίδες, χωρίς μια μακέτα και μια κάτοψη, ώστε ο επισκέπτης να σχηματίζει μια πλήρη εικόνα του, χωρίς μια πινακίδα με πληροφορίες για το μνημείο, χωρίς καθημερινή καθαριότητα και περιοδική συντήρηση, χωρίς ειδικό φωτισμό, χωρίς μια ολοκληρωμένη μελέτη συνολικής ανάδειξης και αξιοποίησής του.
Εκείνο που χρειάζεται είναι ο οραματισμός, ο προγραμματισμός, οι ιεραρχήσεις, το σχέδιο, η στρατηγική και η πολιτική βούληση. «Όπερ έδει δείξαι».
     Βαγγέλης Μητράκος. 
«ΦΘΙΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ» 
Λογοτεχία - Ιστορία - Λαογραφία - Τέχνες.
       ΤΟΜΟΣ  29ος – 30ος