Στον τοίχο της Καισαριανής…

Γράφει 
η Σοφία Η. Προβοπούλου
Φοιτήτρια Νομικής ΕΚΠΑ

82 χρόνια από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων κομμουνιστών κρατουμένων στην Καισαριανή ως αντίποινα για τον θάνατο του Γερμανού αξιωματούχου Φραντς Κρεχ και των συνοδών του από μέλη της Εθνικής Αντίστασης, ήρθαν στο φως της δημοσιότητας οι φωτογραφίες που απαθανάτισαν εκείνες τις ηρωικές στιγμές της εκτέλεσης των πατριωτών. Οι φωτογραφίες αυτές, ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο, μας δημιουργούν συναισθήματα συγκίνησης, υπερηφάνειας και πολλές σκέψεις γύρω από ζητήματα ιδεών και αξιών.

Θα προσπαθήσω να συνοψίσω τις δικές μου.

Όταν ακούμε για μελλοθάνατους φυλακισμένους, πιστεύουμε πως θα δούμε ανθρώπους φοβισμένους και εξαθλιωμένους να τους σέρνουν προς τον θάνατο. Στις φωτογραφίες αυτές, βλέπουμε ακριβώς το αντίθετο.

Βλέπουμε άνδρες αγέρωχους να βαδίζουν με αποφασιστικότητα προς το εκτελεστικό απόσπασμα. Και βαδίζουν ως συλλογικότητα. Όλοι μαζί. Και αυτό δείχνει την αγάπη και την ενότητα που υπήρχε μεταξύ των αγωνιστών – συντρόφων.

Παρατηρούμε πως είναι περιποιημένοι. Ο ρουχισμός τους δεν θυμίζει φυλακισμένους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν περάσει μεγάλη ταλαιπωρία, ειδικά, εάν ληφθεί υπόψη ότι οι περισσότεροι από αυτούς ήταν φυλακισμένοι από τη δικτατορία του Μεταξά. Βαδίζουν «με τα καλά τους». Προς τον θάνατο; Όχι. Προς την αθανασία βαδίζουν.

Τους βλέπουμε να προχωρούν με το κεφάλι ψηλά. Ακόμα και την εκτέλεση την αντιμετωπίζουν παλικαρίσια. Το βλέμμα τους δεν είναι φοβισμένο. Είναι επιβλητικό! Δείχνει σιγουριά, αυτοπεποίθηση και υπερηφάνεια.

Τα 200 αυτά παλικάρια ύψωσαν ανάστημα μπροστά στους Γερμανούς στρατιώτες. Βλέπουμε σε φωτογραφίες κάποιους από τους 200 να σηκώνουν τη γροθιά τους την ώρα που οι ψυχροί εκτελεστές των Ναζί στέκονται απέναντί τους, έτοιμοι να τους εκτελέσουν!

Άνδρες με απαράμιλλη ομορφιά! Και ποια είναι αυτή η ομορφιά; Όχι η κοινή, η εξωτερική, αλλά μία ανώτερη! Εκείνη η ομορφιά που εκπέμπεται από ανθρώπους πνευματώδεις, με ηθικές αξίες και αρχές, ανθρώπους με πάθος και αγωνιστικότητα.

Και αναρωτιέμαι…

Τι να σκέφτονταν αυτοί οι άνθρωποι εκείνα τα λεπτά που μεταφέρονταν από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου προς τον τόπο της εκτέλεσης;

Όλοι θα είχαν οικογένεια. Μάνα, πατέρα, αδέρφια, σύντροφο, παιδιά, φίλους… Σκέφτονταν ότι δεν θα ξαναέβλεπαν ποτέ τα αγαπημένα τους πρόσωπα, δεν θα ξαναέβλεπαν τα παιδιά τους, δεν θα είχαν την ευκαιρία να τα δουν να μεγαλώνουν ή δεν θα είχαν την ευκαιρία να δημιουργήσουν οικογένεια, δεν θα χαίρονταν ποτέ ξανά τον έρωτα, δεν θα ξαναέβγαιναν βόλτα, δεν θα χαίρονταν τη ζωή, όλα θα τελείωναν σε λίγα λεπτά...

Μαρτυρίες, μάλιστα, μας μεταφέρουν πως, όταν τα οχήματα με τους μελλοθάνατους ανέβαιναν την οδό Ερατοσθένους στο Παγκράτι με κατεύθυνση προς την Καισαριανή, στον δρόμο πετούσαν γράμματα για να τα μαζέψουν οι κάτοικοι της περιοχής να τα δώσουν στους οικείους τους.

Όλα θα τελείωναν σε λίγα λεπτά…

Κι όμως αυτοί εκεί! Αγέρωχο περπάτημα και βλέμμα σταθερό, που κανένας φόβος δεν φαίνεται να το λυγίζει, υψωμένη γροθιά και μία περιφρόνηση απέναντι στον θάνατο. Γιατί; Επειδή πάνω από όλες αυτές τις σκέψεις που αφορούσαν την προσωπική τους ζωή και ευτυχία, είχαν τοποθετήσει συνειδητά την κοινωνία και τη συλλογική ευτυχία.

Και σε ακριβώς αυτό το σημείο βρίσκεται η ιστορική και συνάμα παιδαγωγική αξία της θυσίας αυτών των ανθρώπων.

Είχαν προτάξει τη συλλογική ευτυχία έναντι της ατομικής. Είχαν βάλει το «εμείς» πάνω από το «εγώ».

Είχαν ιδανικά και αξίες και πάνω σε αυτές οραματίστηκαν έναν καλύτερο κόσμο.

Πίστευαν σε έναν κόσμο χωρίς φασισμό, βία, πόλεμο, ανισότητες.

Πίστευαν σε έναν κόσμο όπου θα υπήρχε Ειρήνη και θα κυριαρχούσε η αγάπη για τον άνθρωπο κι όχι το μίσος. Πίστευαν βαθιά στην ιδέα της Πατρίδας και της Ελευθερίας. Και πίστευαν πως το αίμα τους ήταν προϋπόθεση γι αυτόν τον καλύτερο κόσμο, τον οποίο συμβιβάστηκαν ότι δεν θα έβλεπαν ποτέ, αλλά ήξεραν πως θα τον έχτιζαν οι ίδιοι. Είχαν βαθιά αίσθηση του καθήκοντος ότι έπρεπε να αγωνιστούν. Και είχαν τόσο βαθιά πίστη και τόσο μεγάλη επιθυμία για ένα καλύτερο μέλλον που έφταναν στο σημείο να αψηφήσουν τον θάνατο. Και αυτό ακριβώς είναι που τους έκανε αθάνατους!

Πόσο σπουδαίο είναι να δίνει ο άνθρωπος τη ζωή του για ένα όραμα που δεν θα μπορέσει να ζήσει; Και φυσικά πόσο δύσκολο είναι να τοποθετήσει κανείς τις ιδέες του και τις αξίες του πάνω από τη ζωή του; Και ο καθένας που ακούει τέτοιες ιστορίες, για ανθρώπους που θυσιάστηκαν τόσο γενναία, σκέφτεται το εξής: Εγώ θα μπορούσα να το κάνω; Θα είχα την αυταπάρνηση να σταθώ στο εκτελεστικό απόσπασμα και να θυσιαστώ στο όνομα ενός οράματος που δεν θα ήξερα αν θα πραγματοποιούντο ποτέ και φυσικά δεν θα ζούσα για να το απολαύσω;

Ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε στο ποίημα του για τους 200 της Καισαριανής:

«Εδώ πέσαμε. Παιδιά του λαού. Γνωρίζετε γιατί (...) Είδατε τα παράθυρα της γειτονιάς να ανοίγουν στο μέλλον. Εμείς μερτικό δε ζητήσαμε. Τίποτα. Μόνον θυμηθείτε το: αν η ελευθερία δε βαδίσει στα χνάρια του αίματός μας, εδώ θα μας σκοτώνουν κάθε μέρα. Γεια σας».

Σε αυτό το σημείο έχει αξία τι μας διδάσκει η εκτέλεση των 200 της Καισαριανής. Μας διδάσκει το πρότυπο ζωής που οφείλουμε να ακολουθούμε. Εκείνοι πάλεψαν απέναντι στον φασισμό και τη βαρβαρότητα με γνώμονα τα ιδανικά τους. Το πλαίσιο στις μέρες μας δεν είναι ίδιο. Υπάρχουν, όμως, και σήμερα προκλήσεις. Η άνοδος της ακροδεξιάς, η καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε πολλές χώρες του κόσμου, η παραβίαση θεμελιωδών κανόνων του διεθνούς δικαίου και ο πόλεμος μας θυμίζουν καθημερινά πως ο αγώνας για έναν καλύτερο κόσμο είναι συνεχής, πάντα πιστοί στα ιδανικά και στις αξίες της Δημοκρατίας, της Ειρήνης, της Ελευθερίας, πάντα με σεβασμό και αγάπη στον Άνθρωπο και φυσικά προτάσσοντας το συλλογικό καλό, βάζοντας το «εμείς» πάνω από το «εγώ». Μόνο έτσι τιμάμε τους αγώνες ηρώων του Έθνους μας και μπορούμε να ελπίζουμε σε έναν καλύτερο κόσμο!

Σαν σήμερα, λοιπόν, στον τοίχο της Καισαριανής, 200 Έλληνες πατριώτες στάθηκαν με θάρρος μπροστά στο τέρας του φασισμού και οι φωτογραφίες που έχει πλέον στα χέρια του το ελληνικό κράτος αποτελούν αδιάσειστα τεκμήρια της γενναιότητας αυτών των ανθρώπων.

«Εμείς μερτικό δεν ζητήσαμε» γράφει ο Γιάννης Ρίτσος.

Πράγματι, μερτικό δεν ζήτησαν. Έπεσαν για την Πατρίδα, τη Δημοκρατία, την Ειρήνη, τον Άνθρωπο, τις επόμενες γενιές. Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι θύματα του πολέμου. Δεν είναι θύματα του φασισμού. Αυτοί οι άνθρωποι κέρδισαν τον φασισμό! Αυτοί οι άνθρωποι με το ανάστημά τους κέρδισαν την αθανασία και ενσάρκωσαν με τη γενναιότητά τους και τη λεβεντιά τους τον ορισμό του αγωνιστή.

Στον τοίχο της Καισαριανής, το μπόι του ανθρώπου υψώθηκε εκεί που του αξίζει!