ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΑ ΟΣΤΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ ΟΧΙ ΣΤΑ ΗΛΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ - ΣΤΟ ΚΑΜΙΝΙ ΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ

  Γράφει ο Νίκος Ταξ & Γεωρ. Δαβανέλλος

Το τέλος της τραγωδίας
Η χρησιμοποίηση των οστών ως λίπασμα ή για τη λεύκανση της ζάχαρης ήταν μια μέθοδος γνωστή από πολύ παλιά. Χαρακτηριστική περίπτωση ήταν τα 20.000 θύματα της μάχης του Βατερλό, τα οποία ξεθάφτηκαν στη συνέχεια και πουλήθηκαν για τέτοιες χρήσεις. Επίσης γνωστή ήταν και ως μέθοδος κατά την κατασκευή πορσελανών.  Η μέθοδος αυτή είχε αναπτυχθεί από τον Josiah Spode II στην Αγγλία το 1794 Χαρακτηριστική είναι η σφραγίδα στο πίσω μέρος της πορσελάνης. «Fine Bone China». Γνωρίζοντας την εμπορική αξία των οστών, δυτικοί επιχειρηματίες αγόρασαν από τους ΚΕΜΑΛΙΣΤΕΣ τα διαθέσιμα οστά.
Και η Ανατολή ήταν γεμάτη από κόκκαλα των θυμάτων μιας εθνοκάθαρσης των μη μουσουλμανικών πληθυσμών που είχε αρχίσει το 1914 και ολοκληρώθηκε το 1923. Ήταν μια διαδικασία στην οποία ενεπλάκησαν πολλοί. Πρωτίστως οι Τούρκοι εθνικιστές, οι Νεότουρκοι και οι κεμαλικοί, αλλά και οι μεγάλες χριστιανικές δυνάμεις. Η Γερμανία με την Αυστρία στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά το τέλος του οι Ιταλοί και οι Γάλλοι, και βεβαίως με ζέση οι Σοβιετικοί του Βλαδίμηρου Ίλιτς Λένιν. Στο τέλος όμως συμμετείχαν με τον τρόπο τους στη σφαγή και οι Νεοέλληνες βασιλόφρονες της κυβέρνησης Γούναρη – Πρωτοπαπαδάκη.

Η Τελική Λύση
Το τέλος αυτής της διαδικασίας μετατροπής μιας πολυεθνικής κοινωνίας σε μονοεθνική θα ταυτιστεί με το τέλος του μικρασιατικού πολέμου και την απόφαση της μοναρχικής κυβέρνησης να μην επιτρέψει τη δημιουργία «προσφυγικού προβλήματος» στην Ελλάδα. Ήδη ο νόμος 2870/Ιούλιος ’22 απαγόρευε την ελεύθερη διακίνηση προσώπων στο Αιγαίο άνευ επίσημης αδείας. Αυτό, σε συνδυασμό με την απουσία οποιουδήποτε αμυντικού σχεδίου ή οχύρωση της Σμύρνης κατά τον τρόπο που ο Κεμάλ είχε προστατεύσει την ‘Αγκυρα δύο χρόνια πριν, και με δεδομένη την εντολή της απαγόρευσης εξόδου, είχε δημιουργήσει μια δυσάρεστη κατάσταση όπου εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, Έλληνες και Αρμένιοι, έμειναν εγκλωβισμένοι μεταξύ μιας Ελλάδας που αρνιόταν τη σωτηρία τους και των κεμαλιστών που επιδίωκαν την «Τελική Λύση». Να σημειώσουμε ότι μετά την κατάρρευση του μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ η ελληνική κυβερνητική αντιπροσωπεία υπό τον Θεοτόκη που έφτασε στη Σμύρνη αποφάσισε την απαγόρευση εξόδου του άμαχου πληθυσμού από τη ζώνη ελληνικού ελέγχου της Ιωνίας. Και  έτσι, πέντε ημέρες πριν την κατάληψη της περιοχής από τον κεμαλικό στρατό και τους άτακτους, η τελευταία εντολή του Έλληνα πρωθυπουργού Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη προς τον Αρμοστή Αριστείδη Στεργιάδη έγραφε τα εξής, «Η Σμύρνη πρόκειται να καταστραφεί (…) Μην επιτρέψετε τους Έλληνες Μικρασιάτες να αναχωρήσουν, ουδέ καν τους ευπόρους τους έχοντας ιδίαν δυνατότητα».
Έτσι, ένας τεράστιος αριθμός απελπισμένων ανθρώπων βρέθηκε στο έλεος του Νουρεντίν πασά. Ο Νάνσεν, εκπρόσωπος της ΚτΕ ΓΙΑ τους πρόσφυγες, δύο μήνες μετά την καταστροφή της Σμύρνης υπολόγιζε τον αριθμό των Μικρασιατικών ομήρων σε 100.000. Ο Χρήστος Αγγελομάτης αναφέρει ότι μόνο από τη Σμύρνη και την γύρω περιοχή αιχμαλωτίστηκαν περισσότεροι από 150.000. Ο Ε.Η. Bierstadt υπολογίζει ότι οι συλληφθέντες άμαχοι ήταν 160.000. (…) Ο Ηλίας Βενέζης υπήρξε μάρτυρας των τόπων αυτών του μαρτυρίου στις χαράδρες του Σίπυλου Όρους της ιωνικής Μαγνησίας. Γράφει:
Ένα πρωί μας παίρνουν καμιά εξηνταριά σκλάβους για μικρή αγγαρεία. Είναι λίγο όξω από τη Μαγνησία. Δίπλα στις ράγες του σιδηροδρόμου τελειώνει μια μεγάλη χαράδρα, ανάμεσα στο Σίπυλο. Το λεν «Κιρτικ-ντερέ» Μες  σ’ αυτή τη χαράδρα λογάριαζαν πως θα σκοτώθηκαν ίσαμε με σαράντα χιλιάδες χριστιανοί  απ’ τη Σμύρνη και τη Μαγνησία, αρσενικοί και θηλυκοί. Τις πρώτες ημέρες της καταστροφής. Τα κορμιά λιώσανε το χειμώνα, και το νερό της χαράδρας που κατέβαινε από ψηλά έσπρωξε τα κουφάρια προς τα κάτω… Λοιπόν η δουλειά όλη τη μέρα ήταν να σπρώξουμε τα κουφάρια που ατάχτησαν προς τα μέσα. Να μη φαίνονται. Στην αρχή μας έκανε κακό να τα πιάνουμε με τα χέρια μας, αγκαλιές, αγκαλιές, και να τα κουβαλούμε. Μα σε λίγες ώρες οι πρώτες εντυπώσεις είχαν περάσει. Οι σκλάβοι κάναν και αστεία (…) Σε κάμποσα καλάμια χεριών, βρίσκαμε διατηρημένο ένα ψιλό σύρμα. Ο χριστιανός θα’ ταν δεμένος με κάποιον άλλο- μα με το κατρακύλισμα στη χαράδρα, αυτός ο σύντροφος σκελετός είχε ξεκόψει. Ένας από μας στάθηκε τυχερός. Βρήκε τέσσερα κόκκαλα χεριών δεμένα μαζί μαζί. Έτσι μαζί μαζί τα σήκωσε και τα κουβάλησε μέσα (…)
Αντίστοιχη περίπτωση μαζικής εξόντωσης μαρτυρείται από αιχμαλώτους και στο Μαγκάλ Νταγ, ένα βουνό σε υψόμετρο 1.400 μέτρων στο δρόμο προς Σαγκάριο – Άγκυρα. Φαίνεται ότι εκεί τα οστά ήταν αιχμαλώτων της κεμαλικής περιόδου από την άνοιξη ακόμα του 1920, πιθανότατα από τις περιοχές της Βιθυνίας ή του Πόντου, που χρησιμοποιήθηκαν ως πραγματικοί σκλάβοι για τη δημιουργία ενός τεράστιου οχυρωματικού έργου. Στις περιοχές αυτές διεξήχθησαν το καλοκαίρι του 1921 οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και έγιναν σφοδρές μάχες που έφθασαν ως τα πρόθυρα της Άγκυρας. Τα οστά αυτά φαίνεται ότι με το τέλος του πολέμου κλήθηκαν να τα περισυλλέξουν προς αξιοποίησή τους οι νέοι αιχμάλωτοι. Διαβάζουμε : «Αποσταλμένοι από τη βρετανική βιομηχανία της ζάχαρης, κάποιος Άγγλος συνοδευόμενος από στρατιώτες Τούρκους, διεμήνυσε στους Έλληνες αιχμαλώτους ότι χρειάζονται αυτά τα οστά να συγκεντρωθούν και να μεταφερθούν στην Αγγλία σε  εργοστάσιο για τη « λεύκανση της ζάχαρης. Τα ζαχαρότευτλα άφηναν μια καφεδιά απόχρωση και είναι απαραίτητη η καύση των οστών για να προσδώσουν το απαραίτητο χρώμα με τη μέθοδο της διηθήσεως». Τα οστά φορτώθηκαν σε φορτηγά, μετά σε τραίνα και τέλος σε καράβια.
Σήμερα με βάση τη μελέτη των Αλαξανδρή- Κιτρομηλίδη, γνωρίζουμε ότι οι Έλληνες αγνοούμενοι αυτή την περίοδο των εννέα περίπου ετών είναι περί τα 780.000 άτομα από ένα συνολικό αριθμό 2,2 εκατομμυρίων. Σ’ αυτούς πρέπει να προσμετρηθούν και οι εκατοντάδες χιλιάδες της αρμενικής γενοκτονίας καθώς και οι χιλιάδες νεκροί αιχμάλωτοι στρατιώτες (…)

Αρχίζει το εμπόριο 
των οστών
Η πρώτη καταγεγραμμένη μεταφορά εμπορίου οστών, που ανέδειξε ο ερευνητής Χρήστος Μαχαιρίδης, έγινε τον Φεβρουάριο του 1924, όταν Γάλλοι επιχειρηματίες αγόρασαν ένα φορτίο οστών το οποίο ξεκίνησε από το λιμάνι των Μουδανιών με τελικό προορισμό τη Μασσαλία. Η δεύτερη αποστολή έγινε τον Απρίλιο του 1924 με το ολλανδικό ατμόπλοιο «Venus». Το πλοίο φόρτωσε τα οστά από το λιμάνι της Σμύρνης και κατέφθασε στον προορισμό του, το Άμστερνταμ, στις 24 Απριλίου. Φαίνεται ότι το γεγονός ήταν ευρέως γνωστό και υπήρξαν πολλά δημοσιεύματα σε ελληνικές εφημερίδες. Στη φιλελεύθερη εφημερίδα ‘Ελεύθερος Λόγος’ αναγράφεται στις 20 Απριλίου, «Το ολάνδικό ατμόπλοιο Venus, όπερ φέρει φορτίον οστών ανθρωπίνων σκελετών εκ των πεσόντων στη Μικρά Ασία διήλθε το Γιβραλτάρ την 19ην τρέχοντος (…) κατευθυνόμενον εις το Άμστερνταμ όπου φθάνει μετά από τρείς ημέρας» Η εφημερίδα αναφέρει ότι το Αθηναϊκό Πρακτορείον Ειδήσεων ενημέρωσε την Ευρώπη για το φορτίο των ανθρωπίνων οστών, καθώς και τις διαμαρτυρίες του ελληνικού κόσμου προς την ελληνική κυβέρνηση, η οποία ανέχθηκε τη βεβήλωση. Η πράξη αυτή, σύμφωνα με την εφημερίδα, παραβίαζε τη Συμφωνία της Λωζάννης. Το πλοίο αυτό πέρασε από Σάμο, Ικαρία και Πειραιά.
Το πρώτο κείμενο που περιγράφει τη μεταφορά συντάσσεται από τον Χρήστο Μαργετίδη από το Βαθύ της Σάμου στις 4 Απριλίου 1924. Η μαρτυρία του Μαργετίδη βασίζεται σε αυτόπτες μάρτυρες που είδαν το φορτίο, το οποίο ήταν «Σκελετοί αλόγων,  βοδιών, γκαμήλων και – ω τι φρίκη! Σκελετοί ανθρώπων μαζί, ανάκατοι, τσουβαλιασμένοι, καλοί για πρώτης τάξεως λίπασμα».  Γράφει στο άρθρο του με τίτλο: «Το καράβι με τα ανθρώπινα κόκαλα. Οι χριστιανοί της Μικράς Ασίας εις το Ευρωπαϊκόν Εμπόριον!»

Το «μαύρο καράβι» με τα κόκκαλα των χριστιανών της Μικράς Ασίας
προσέγγισε μετά τον απόπλον του από τα Μικρασιατικά παράλια  (…)
Βαριά ήταν φορτωμένο τόσο, που η πρύμνη του ήταν βαθιά 
Βουτηγμένη στην θάλασσα, ενώ η πλώρη του είχε σηκωθεί ψηλά (…)
Και είπα μέσα μου «κακόμοιροι σκοτωμένοι! Δεν έφτασε το μαρτύριο
Και ο άδικος θάνατός σας, δεν έφθασε που μείνατε άθαφτοι κι οι 
σάρκες σας έγιναν θροφή στα σκυλιά και στα κοράκια και στους 
λύκους των ανατολίτικων δρυμών (…) Το τραγικό δράμα σας δεν 
τελείωσε με τη ζωή σας, παρά ξετυλίγεται ακόμα γύρω από τα 
κόκκαλά σας σε  σκηνές ανήκουστης ασέβειας και αχαρακτήρηστης
απανθρωπιάς (…) Κι αντίς για άμωμα ανακομιδή πάνω στη σωρό 
σας, η μαρτυρική ψυχή σας θα ακούσει το θλιβερό οίχτο τον 
καπηλικό διάλογο του παζαρέματος πάνω από τους κερδοφόρους 
σωρούς των κοκκάλων σας. Απ’ τα κέρδη της επιχείρησης αυτής 
ένα μέρος ίσως διατεθεί για το «Μνημείο του άγνωστου 
Στρατιώτη».

Σε άρθρο της η εφημερίδα στις 20 Απριλίου στηλιτεύει με τη γραφίδα του Μιχ. Αργυρόπουλου την περιφρόνηση της ελληνικής κυβέρνησης προς τους Έλληνες νεκρούς της Μικράς Ασίας , τα οστά των οποίων έγινα εμπόρευμα για τους δυτικούς επιχειρηματίες. Γράφει: «Άλλη εφημερίς χθες συνεπλήρωσε την πληροφορία με την αναγραφήν ότι το αστεοφόρο πλοίον προσέγγισε και εις τον Πειραιά. Και τα πράγματα εσταμάτησαν εδώ, εκτός τουν πλοίου, το οποίον εξηκουλούθησε ανενόχλητον τον πλουν του. Το συνοδεύει και το πηδαλιουχεί αποφασιστικά κάτω τα αχροφεγγή άστρα, ο Χάρος».  Και συγκρίνει τη συμπεριφορά αυτή της ελληνικής κυβέρνησης με τη μετακομιδή από τη Θεσσαλονίκη οστών 170 Ιταλών στρατιωτών, πεσόντων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. 
Όπως γράφει σαρκαστικά ο αρθογράφος: «Υπουργοί, στρατηγοί, διηκηταί, άνθη, όπλα, εμβατήρια, μνημόσυνα, λόγοι, δάκρυα. Τιμήν εις τους υπέρ πατρίδας πεσόντας. (…) Και όμως οστά και οστά πολεμιστών. Αδιαφόρως δε και τούτου οστά και οστά ανθρώπων. Αλλάς τα με μετακομίζονται εις τα Ηλύσια τηα Αθανασίας, τα δε εις την κάμινον της παραγωγής λιπασμάτων. Διότι αυτός είναι  ο χαρακτηρισμός του μακάβριου φορτίου «Υλικά Λιπασμάτων»!  Μέσα εις το σκοτεινόν κύτος του, και απ’ όλα τα υπαρκτά και ανύπαρκτα πλέον τμήματος του Γένους, ευρίσκονται εγκεκλεισμένα και συντεθλιμένα και συμπερφυμένα ολόκληρα τεμάχια της ιδίας μας της ζωής. Ένα σκοτωμένο και ανεκδίκητο παιδί, ένας αδελφός, ένας πατέρας και μαζι με αυτούς, εν τη βουλιμία της συγκομιδής της νεκρικής παραγωγής, μία κόρη, μία αδελφή, μία μάνα, μία αγάπη, μία ανάμνηση (…) Εν τω μεταξύ το μαύρο καράβι με τους ανθρώπινους σκελετούς του προχωρεί εις τον δρόμον του. Και προς συμπλήρωσιν της ανθρώπινης τραγωδίας κατευθύνεται εις Ολλανδλίαν. Εκεί εις μίαν πλουσιωτάτην ευμαρείας αίθουσαν, συνεδριάζει η κατ’ εξοχήν ανθρωπιστική οργάνωσις: Το Δικαστήριον της Χάγης. Χιλιάδες αθώων νεκρών, ανταλλακτέων και αυτών με(…) το νόμισμα, θα ευρίσκονται εις ολίγην απόστασιν των σαρκεδέχων της Ανωτάτης Δικαιοσύνης (…)
Το θέμα αυτό έγινε ευρύτατα γνωστό. Η ομογένεια στις Ηνωμένες Πολιτείες συγκινείται και μέσω της εφημερίδας  «Εθνικός Κήρυξ» αρχίζει τον έρανο με στόχο τη συγκέντρωση 50.000 δολαρίων για την αγορά του φορτίου του ολλανδικού πλοίου και την ανέγερση κοινού μνημείου για τους νεκρούς. Τελικά δεν πρέπει να έγινε κάτι. Τουλάχιστον αυτό συνάγεται από το άρθρο στον «Ελεύθερο Λόγο» στις 2 Μαϊου. Η ελληνική κυβέρνηση, η οποία αρνήθηκε κατά τη διάβαση του πλοίου από τα ελληνικά λιμάνια μα ελέγξει τα φορτία, καλύφθηκε στη συνέχεια πίσω από τη διαβεβαίωση των ολλανδικών αρχών ότι το φορτίο ήταν μόνο ζωικά οστά που προέρχονταν από σφαγεία.

Το βρετανικό «Ζαν Μ.» 
και το «πένθιμο φορτίο» 
Η Τρίτη καταγεγραμμένη μεταφορά οστών έγινε τον Δεκέμβριο του 1924, όταν φορτώθηκαν από τα Μουδανιά, σε βρετανικό πλοίο-φορτηγό που έφερε το όνομα  «Ζαν Μ.» ΤΕΤΡΑΚOΣΙΟΙ τόνοι ανθρώπινα λείψανα , που αντιστοιχούσαν σε 50.000 ανθρώπους, για να μεταφερθούν σε γαλλικές βιομηχανίες της Μασσαλίας.  Οι ιθύνουσες γαλλικές ελίτ, πολιτικές και οικονομικές, που στήριξαν με κάθε τρόπο το κεμαλικό εγχείρημα δημιουργίας έθνους-κράτους καθαρού από τα «καρκινώματα»- όπως αποκαλούσαν οι Νεότουρκοι σύντροφοί τους Έλληνες και τους Αρμένιους, δεν είχαν κανένα απολύτως ηθικό πρόβλημα να αγοράσουν τα οστά των θυμάτων για «βιομηχανική χρήση».
Το θέμα φαίνεται ότι έγινε γνωστό και προκάλεσε έκπληξη σε κάποιους κύκλους. Η εφημερίδα New York Times τον Δεκέμβριο του 1924 παρουσιάζει την είδηση σε ένα άρθρο με τίτλο « μια απίθανη ιστορία από ένα φορτίο με ανθρώπινα οστά»: «Η Μασσαλία είναι σε αναταραχή από μια ασύλληπτη ιστορία που (οφείλεται) στην άφιξη στο λιμάνι ενός πλοίου που φέρει βρετανική σημαία και ονομάζεται «Ζαν» και μεταφέρει ένα μυστήριο φορτίο 400 τόνων ανθρωπίνων οστών για να χρησιμοποιηθούν στις βιομηχανίες. Λέγεται ότι τα οστά φορτώθηκαν στα Μουδανιά, στη θάλασσα του Μαρμαρά και είναι τα απομεινάρια θυμάτων από τις σφαγές στη Μικρά Ασία. Ενόψει της φήμης που κυκλοφορεί αναμένεται να διαταχθεί έρευνα». Για το ίδιο θέμα η γαλλική εφημερίδα Midi έχει τίτλο τη φράση, «Πένθιμο Φορτίο» και γράφει: «Συζητιέται πολύ στη Μασσαλία η προσεχής άφιξης του πλοίου μεταφοράς εμπορευμάτων ‘Ζαν’, που μεταφέρει για τις βιομηχανίες της Μασσαλίας 400 τόνους ανθρώπινα λείψανα. Αυτά προέρχονται από τα στρατόπεδα της αρμενικής σφαγής στην Τουρκία και στην Μικρά Ασία κυρίως».

Αποσιώπηση…
Το θέμα έγινε γνωστό και στην Ελλάδα. 
Η εφημερίδα ‘Μακεδονία’ ενημερώνει τους αναγνώστες της ότι το πλοίο ‘Ζαν’ έφτασε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης στις 18 Δεκεμβρίου του 1924 , όμως δεν αναφέρει το «Πένθιμο Φορτίο». Πιθανότατα για λόγους τακτικής, οι αντιπρόσωποι του πλοίου να αποσιώπησαν το γεγονός, εφόσον εκείνη την περίοδο η Θεσσαλονίκη ήταν γεμάτη από τους επιζώντες της γενοκτονίας και είναι πολύ πιθανόν αρκετοί να είχαν χάσει προσφιλή πρόσωπα. Είναι πολύ πιθανόν, επίσης, οι ελληνικές αρχές να το γνώριζαν και να επέλεξαν να σιωπήσουν για να μη δυσαρεστήσουν τους Βρετανούς ιδιοκτήτες του πλοίου και τους Γάλλους αγοραστές. Παρ’ όλα αυτά όμως οι εργάτες στο λιμάνι πληροφορήθηκαν το γεγονός.  
Ο Χρήστος Αγγελομάτης στο βιβλίο του «Χρονικόν Μεγάλης Τραγωδίας» αναφέρει ότι οι εργάτες στο λιμάνι αντέδρασαν, αλλά οι αρχές τους εμπόδισαν ύστερα από βρετανική παρέμβαση. Γράφει ότι σε αθηναϊκές εφημερίδες η είδηση δημοσιεύθηκε ως εξής, «Το προσεγγίσαν εις την Θεσσαλονίκην αγγλικόν πλοίον ‘Ζαν’ μετέφερε τετρακοσίους τόνους οστών Ελλήνων από τα Μουδανιά. Οι εργάται της Θεσσαλονίκης, πληροφορηθέντες το γεγονός, ημπόδισαν το πλοίον να αποπλεύση. Επενέβη όμως ο Άγγλος πρόξενος και επετράπη απόπλους».
Ο Αγγελομάτης συμπληρώνει: «Ήσαν τα οστά Ελλήνων ηρώων(…) Ήσαν τα οστά Ελλήνων στρατιωτών που με τας ομαδικάς σφαγάς και εξοντώσεις αργοπέθαιναν στα στρατόπεδα αιχμαλώτων, από τα οποία το φοβερώτερον ήτο το στρατόπεδον του Ουσάκ».
Την εποχή που έγινε το εμπόριο των οστών και τα πλοία από Μουδανιά και Σμύρνη περνούσαν άνετα και ανεμπόδιστα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα, πρωθυπουργός στην Ελλάδα ήταν ο Πατρινός φιλελεύθερος Ανδρέας Μιχαλακόπουλος που συγκυβερνούσε ως Κόμμα των Φιλελευθέρων μαζί με το Ελληνικό Δημοκρατικό Κόμμα του πρώην βενιζελικού και στη συνέχεια ακραίου φιλομοναρχικού Γεωργίου Κονδύλη.


ΒΛΑΣΗΣ ΑΓΤΖΙΔΗΣ-
«ΜΕΤΑΞΥ ΣΕΒΡΩΝ ΚΑΙ ΛΩΖΑΝΝΗΣ»
ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ-
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ, 2024